ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆ

ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆ་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་ཀྲུང་གོའི་ཇ་མངོན་པོ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེའི་ལོ་མ་ནི་རང་བྱུང་གི་གསེར་མདོག་ལྡན་པ་ཡིན་གྱི། བཟོ་རིག་གི་རྒྱུད་ནས་མིན། དེ་ནི་སྔོན་ཆད་ཀྱི་‌མེན་ཧོང་ (闷黄) གྱི་རིམ་པ་མེད་པའི་ཧོང་ཆ་མིན་པར། སྣོད་བཟོའི་ཧོང་ཆ (品种黄茶, pǐnzhǒng huángchá) དང་མཚུངས་པར་རང་བྱུང་གི་གསེར་མདོག་གི་ཞགས་མཚོན་ལྡན་པའི་དམིགས་བསལ་གྱི་འགྱུར་བ་ཅན་གྱི་རིགས་གཅིག་ལས་བཟོས་པ་ཡིན། དེའི་ངོས་འཛིན་གྱི་རྟགས་ནི་«སྔོན་པོ་གསུམ་གསེར་པོ་གསུམ་ལ་ཞུགས་པ» (三绿透三黄, sān lǜ tòu sān huáng) སྟེ། སྐམ་པོའི་ལོ་མ། ཁོལ་ཆུ། བཞབས་པའི་ལོ་མ་བཅས་ལ་སྔོན་པོ་དང་གསེར་མདོག་འདྲེས་པ་ཡིན། ཇ་འདི་ནི་ཀྲུང་གོའི་ཇ་འདེབས་ཀྱི་མ་ཡུལ་ཐན་ཐའི་ (天台山) རི་བོའི་སྟེང་དུ་སྐྱེས། དེ་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གཏམ་རྒྱུད་ལྟར། ཇའི་ས་བོན་རྒྱ་ནག་ཡོངས་སུ་ཁྱབ་པའི་མཚམས་སུ་ནི་ཧོང་ཀོང་དང་། ཀོ་རི་ཡ། ཇ་པན་བཅས་ལ་བརྒྱུད་དེ་འཕར་བ་རེད།

1. རིགས་དབྱེ་དང་འབྱུང་ཁུངས།

• རིགས། ཆོས་ཉིད་དུ་ནི་སྔོན་ཇ (མར་མེད་མེད་པ) ཡིན་པ་དང་། ལོ་མ་གསེར་མདོག་ཅན་གྱི་རིགས་ནས་བཟོས་པ་ཡིན། ཚོང་གི་མིང་«ཧོང་ཆ» (黄茶) ཞེས་པ་ནི་བཟོ་རིག་གི་རིམ་པར་མཚོན་པའི་ལྟར་མིན་པར། རང་བྱུང་གི་ཞགས་མདོག་ལ་གཞིགས་པ་ཡིན། དེ་ནི་སྔོན་ཆད་ཀྱི་ཧོང་ཆ (ཇུན་ཧྲན་ཡིན་ཀྲེན། མེང་ཏིང་ཧོང་ཡ་སོགས) དང་མི་འདྲ་བར། དེ་དག་གི་བཟོ་རིག་ནང་«མེན་ཧོང» (闷黄) གྱི་རིམ་པ་ངེས་པར་དགོས་ཀྱང་། ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆ་ནི་དེའི་རིམ་པ་མེད་པར་«ལོ་མ་བཀྲམ་པ → ཁོལ་གྲུབ → དབྱིབས་བཟོ → སྐམ་པ» ཞེས་པའི་སྔོན་ཇའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་རིམ་པའི་སྒྲིག་འདོགས་ཀྱིས་བཟོས་པ་ཡིན། ཨོཀ་སི་ཡིན་གྱི་ཚད་ཧ་ཅང་ཉུང་ (5% མན་ཆད) ཡིན།

• སྡེ་ཚན། ས་གནས་ལྡན་པའི་ཇ། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་བབ་ངོས་འཛིན་རྟགས (国家地理标志证明商标, Guójiā dìlǐ biāozhì zhèngmíng shāngbiāo) ཡོད། འཀྲི་ཀྲང་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཁྱད་འཕགས་ཁྱེར་འཁུར་ (浙江特色伴手礼) དང་པོའི་ནང་འཇུག་ཡོད། ༢༠༢༢ ལོར། རིགས་ཀྲུང་ཧོང་༡ (中黄1号) ནི་རྒྱལ་ཡོངས་ཞིང་ལས་ཚད་ལྡན་སྟོན་ས་ (国家农业标准化示范区) ནས་བདེན་པ་བཀྲ་བརྟག་བྱས་ཡོད།

• འབྱུང་ཁུངས། ཀྲུང་གོ། འཀྲི་ཀྲང་ཞིང་ཆེན (浙江省, Zhèjiāng Shěng)། ཐའི་ཀྲུའུ་གྲོང་ཁྱེར (台州市, Táizhōu Shì)། ཐན་ཐའི་རྫོང (天台县, Tiāntái Xiàn)།

• ས་བབ་ཀྱི་ཤུགས་རྩིས། 29°05′N, 121°01′E (ཐན་ཐའི་རྫོང་གི་དཀྱིལ་ས)།

2. ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་གལ་གནད།

• ལོ་རྒྱུས། ཐན་ཐའི་རི་བོའི (天台山, Tiāntái Shān) ཇའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ལོ་ངོ་༡༨༠༠ ལྷག་ཡོད་པ་དང་། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་དང་འབྲེལ་བ་ཆེ། དུང་ཧན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་མཇུག་ཏུ། ཏའོ་ཡིས་གེ་ཧྲོན (葛玄, Gě Xuán, ཁྲི་ལོ་ ༡༦༤-༢༤༤) ཀྱིས་ཧོ་ཏིང་ (华顶, Huádǐng) རྩེ་མོའི་ཀུའེ་ཡུན་ཏུང (归云洞) ཕུག་པའི་མཐའ་འཁོར་ལ་ཇའི་ལྡུམ་ར་ཞིག་གསོས་པ་དེ་ནི། མཁས་པ་མང་པོའི་བཤད་སྲོལ་ལྟར་ཀྲུང་གོའི་བཟོས་མའི་ཇའི་ལྡུམ་ར་གཅིག་པུ་དང་པོ་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད། དེ་རིང་བར་དུ་ཧོ་ཏིང་རྒྱལ་ཁབ་ནགས་ཚལ་སྤྱི་གླིང་གི་ས་རུ་«གེ་ཞན་གྱི་ཇའི་ལྡུམ་ར» (葛仙茗圃, Gě Xiān Míng Pǔ) ཞེས་པ་གནས་ཡོད་པ་དེ་ནི་གནའ་བོའི་ཇའི་རིག་གནས་ཀྱི་རྟགས་སུ་གྱུར་ཡོད། ལྷོ་བྱང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ། སྙན་ངག་མཁན་ཞྲེ་ལིང་ཡུན (谢灵运, Xiè Língyùn) ཀྱིས་ཐན་ཐའི་ཇའི་ས་བོན་ཧང་ཀྲུའུ་ (杭州) གི་ལིང་ཡིན་དགོན་པར (灵隐寺) ལ་སྐྱེལ་བ་དེ་ནས་སུ་ཧྲི (苏轼, Sū Shì) གི་ལྟ་ཚུལ་ལྟར་གྲགས་ཅན་ལུང་ཀྲིང་ (龙井) འཕེལ་རྒྱས་སུ་འགྲོ་བའི་གཞི་རྩ་རེད། དེའི་སྐོར་«ཇའི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ» (《茶业通史》, Cháyè Tōngshǐ) ནང་«ཇ་ནི་ཐན་ཐའི་ནས་ཆིང་ཡོན་བརྒྱུད་ཧྥུ་ཀྲན་དུ་བརྒྱུད་དེ་འཕེལ» ཞེས་གསལ་ཡོད།

  ཐན་ཐའི་ཀྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཤུགས་རྐྱེན་ཡང་དཔག་དཀོན་པ་ཆེན་པོ་ཡོད། སྤྱི་ལོ ༨༠༥ ལོར། ཇ་པན་གྱི་བཙུན་པ་སའི་ཆོ (最澄, Saichō) ཀྱིས་ཐན་ཐའི་ཇའི་ས་བོན་ཇ་པན་ལ་བཞེས་ཏེ་ཧི་ཡི (比叡山) རི་བོའི་རྨང་ལ་བཏབ་པ་དེ་ནི་ཇ་པན་གྱི་སྔོན་ཤོས་ཀྱི་ཇའི་ལྡུམ་རར་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད། ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ། ཀོ་རི་ཡའི་ཕོ་ཉ་ཀིམ་ཏྲེ་རོན (金大廉, Jīn Dàlián) ལ་ཐན་ཐའི་ཇའི་ས་བོན་གནང་བས་དེ་ཀྲི་རི (智异山) རི་བོར་བཏབ་ནས་ཀོ་རི་ཡའི་ཇའི་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་སུ་སོང་བ་རེད། སུང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་སུ། ཇ་པན་གྱི་ཙུན་ (禅) ཆོས་ལུགས་པ་ཨེ་ཞའི (荣西, Yōsai/Eisai) ཀྱིས་ཐན་ཐའི་ས་བོན་ཁྱེར་ཏེ་ཕྱིས་སུ་«ཇ་འཐུང་གིས་འཚོ་བའི་ཕན་ཡོན» (《吃茶养生记》, Kissa Yōjōki) ཞེས་པའི་བསྟན་བཅོས་བྲིས་ཏེ་ཇ་པན་གྱི་ཇའི་རིག་གནས་ཀྱི་གཞི་རྩ་བཏིང་བ་རེད།

  འོན་ཀྱང་། ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆ་སྟེ་ལོ་མ་གསེར་མདོག་ཅན་གྱི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ཕྱིས་སུ་འགོ་ཚུགས་པ་ཡིན། ༡༩༩༨ ལོར། ཐན་ཐའི་རྫོང་གི་རང་བྱུང་གི་ཇའི་ཚལ་ནང་དུ། ཆབ་ལྡན་གྱི་གསེར་མདོག་འགྱུར་བ་ཞིག་རྙེད་དེ། མྱུག་ཏོ་གསེར་མདོག་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་སྡོང་པོ་ཞིག་རྙེད། རིགས་བདམ་གྱི་ལས་དོན་ནི་ཀྲུང་གོའི་ཞིང་ལས་ཚན་རིག་ཁང་གི་ཇའི་གཞི་རྟེན་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས (中国农业科学院茶叶研究所, TRICAAS) དང་། ཐན་ཐའི་ཀྲེའུ་ཀྲེ་ཇ་ཚོང་ལས་ཁང (天台九遮茶叶公司)། ཐན་ཐའི་རྫོང་ནགས་ཚལ་ཁེབས་ཀྱི་ཐོན་ཁུངས་ཡར་རྒྱས་ལས་ཁུངས (天台县林业特产技术推广站) བཅས་མཉམ་དུ་བསྒྲུབས། ལོ་ངོ ༡༥ གྱི་རིང་སྲོལ་ (དབྱེ་བའི་དཔྱད་བསྡུར། ཡན་ལག་གིས་བསྐྱེད་པ། རིགས་ཀྱི་ཚོད་ལྟ) ལ་བརྟེན་ནས་སྔར་གྱི་མིང་«ཐན་ཐའི་ཧོང» (天台黄) ཞེས་པའི་རིགས་གསར་པ་ཞིག་གྲུབ། ༢༠༡༣ ལོར། དེ་ནི་འཀྲི་ཀྲང་ཞིང་ཆེན་གྱི་ནགས་ཚལ་རིགས་ཀྱི་ཞིབ་བཤེར་ཨུ་ཡོན་ལྷན་གྱིས་རིགས་གསར་པར་ངོས་འཛིན་བྱས། ༢༠༡༧ ལོར། དེ་ནི་ཆ་ཚང་བའི་ངོས་འཛིན་བྱས་ཏེ་རིགས་ཀྱི་མིང་«ཀྲུང་ཧོང་༡» (中黄1号, Zhōnghuáng 1 Hào) ཞེས་པ་ཡིན། ༢༠༡༩ ལོར། ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆ་ནི་པེ་ཅིང་ (北京) དུ་འཛམ་གླིང་ལྡུམ་རའི་སྟོན་ཚོགས (世界园艺博览会) སུ་ངོ་སྤྲོད་བྱས། དེང་རབས་སུ་རིགས་འདི་ནི་རྒྱལ་ཡོངས་སུ་མུའུ་ཁྲི་༡༠ ལྷག (ཧེག་ཐ སྡེ་ཚན ༦༦༦༧ ཙམ) ལ་ཁྱབ་པ་དང་། འཀྲི་ཀྲང་། སི་ཁྲོན། ཀུའེ་ཀྲུའུ་སོགས་སུ་འདེབས་ཀྱིན་ཡོད།

• མིང་།

  • «ཐན་ཐའི» (天台) ནི་རྫོང་དང་རི་བོའི་མིང་ཡིན་པ་དང་། དོན་དུ་«གནམ་གྱི་ཀ་བ» ཞེས་པ་ཡིན། ཐན་ཐའི་རི་བོ་ནི་ཀྲུང་གོའི་རི་བོ་ཆེན་པོ་བཅུའི་ཡ་གྱལ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཐན་ཐའི་ཙུང་ (天台宗) ཞེས་པའི་ནང་པའི་ཆོས་ལུགས་དང་། ནན་ཙུང་ (南宗) ཞེས་པའི་ཏའོ་ཡི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མ་ཡུལ་ཡིན།
  • «ཧོང» (黄) ནི་«གསེར་པོ» ཞེས་པ་ཡིན། དེ་ནི་བཟོ་རིག་གི་རིམ་པར་མཚོན་པའི་ལྟར་མིན་པར། རིགས་ཀྱི་ཞོན་ཤུགས་ཀྱི་རང་བྱུང་མདོག་ལ་གཞིགས་པ་ཡིན།
  • «ཆ» (茶) ནི་«ཇ» ཡིན། བྱེ་བྲག་དུ་མིང་ཆ་ཚང་ལ་«ཐན་ཐའི་[རི་བོའི] གསེར་མདོག་ཇ» ཞེས་པའི་དོན་ཡོད་པ་དང་། ཞགས་མདོག་གི་ཁྱད་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་ཡིན།

• རིག་གནས་ཀྱི་གལ་གནད། ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆ་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་ཐན་ཐའི་ཇའི་ངོས་འཛིན་གྱི་ལག་རྟགས་སུ་གྱུར་ཡོད་པ་དང་། ས་གནས་དེའི་ཇའི་སྲོལ་རྒྱུན་གསོན་པར་བྱེད་པའི་རྟགས་སུ་གྱུར་ཡོད། ཐན་ཐའི་རྫོང་ལ་མཐོ་སྒང་གི་ཇའི་ལྡུམ་ར་མུའུ་ཁྲི་༡.༠༣ (ཧེག་ཐ སྡེ་ཚན ༦༨༧ ཙམ) ཡོད་པ་དང་། ཐོན་རྫས་ཀྱི་ཁོངས་མི་སྔོན་ཇ། ཧོང་ཇ། དམར་ཇ། དཀར་ཇ་བཅས་བཞིའི་མ་ལག་བཙུགས་ཡོད། ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆ་ནི་དེ་དག་གི་ནང་དུ་དམིགས་བསལ་གནས་སུ་གྱུར་ཏེ། དེ་ནི་«ཧོང» གི་རིགས་ཀྱི་དར་རྟགས་ཡིན་པ་དང་། གེ་ཧྲོན་གྱི་གནའ་བོའི་ཇའི་རྒྱུད་རིམ་དང་། ནང་པའི་གཏམ་དཔེ «ཇ་དང་སྒོམ་ཐིགས་གཅིག་པུའི་རོ་བྲོ» (茶禅一味, chá chán yī wèi) ཞེས་པ་དེ་ག་ནས་སྐྱེས་པ་དེ་དང་འབྲེལ་བ་ཆེ།

3. རྩི་ཤིང་རིག་པའི་གསལ་བཤད་དང་ཞགས་རྒྱུ།

• རིགས། Camellia sinensis var. sinensis.

• རིགས་གསར / རིགས་ཟུར། ཀྲུང་ཧོང་༡ (中黄1号, Zhōnghuáng 1 Hào)། སྔར་གྱི་མིང་«ཐན་ཐའི་ཧོང» (天台黄) ཞེས་བྱ། དེ་ནི་ཐན་ཐའི་རྫོང་གི་ཇའི་སྡོང་པོའི་ས་གནས་ཀྱི་ཚོགས་པའི་ནང་ནས་རྙེད་པའི་རང་བྱུང་གི་གསེར་མདོག་ (ཀློ་རོ་ཕའིལ་མི་འདང་བའི) འགྱུར་བ་ཞིག་ཡིན། དེའི་གལ་ཆེན་གྱི་རྩི་ཤིང་གི་ཁྱད་ཆོས་ནི་ཞོན་ཤུགས་ཀྱི་གསེར་མདོག་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་སྟེ། དཔྱིད་ཀའི་མྱུག་ཏོ་གསར་པ་ནི་ངང་པའི་མགུལ་མདོག (鹅黄色, é huáng sè) ཡིན་པ་དང་། དབྱར་དང་སྟོན་གྱི་ནི་སྐྱ་སེར་ཡིན། སྨིན་པའི་ལོ་མ་དང་སྡོང་པོའི་རྨང་གི་ལོ་མ་ནི་སྔོན་པོ་ཡིན། ལོ་གཅིག་གི་ཡན་ལག་གི་སྡོང་སྐྱེས་ཀྱང་གསེར་མདོག་ལྡན་པ་ཡིན། མྱུག་ཏོའི་སྤུ་ཉུང་། མྱུག་ཏོ་སྐྱེ་བའི་ཚད་མཐོ་བ་དང་། འཇམ་ཉམས་འཛིན་པའི་ནུས་པ (持嫩性, chí nèn xìng) ཡག་པོ་ཡོད། གསེར་མདོག་དང་དཀར་མདོག་གི་འགྱུར་བ་ཅན་གྱི་རིགས་མང་པོ་ལས་མི་འདྲ་བར། ཀྲུང་ཧོང་༡ ལ་གྲང་ངར་དང་ཐན་ཆགས་ལ་བཟོད་པའི་ནུས་པ་མཐོ་བ་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་སྤྱིར་བཏང་གི་ལོ་མ་སྔོན་པོའི་རིགས་དང་མཚུངས་པས་ཁྱབ་ཆེན་པོར་འདེབས་ཐུབ་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡིན།

• བསྡུ་རུབ། གཙོ་བོ་དཔྱིད་དུས (ཟླ ༣-༤) སུ་བསྡུས། དུས་འདིར་གསེར་མདོག་གི་ཚད་མཐོ་ཤོས་ཡིན། རིན་ཐང་ཆེ་བའི་ཐོན་རྫས་སུ་དཔྱིད་སྔོན་གྱི་བསྡུ་རུབ (ཚིང་མིང་ 清明, ཟླ ༤ ཚེས་སྟོད) ཡིན། དབྱར་དང་སྟོན་གྱི་བསྡུ་རུབ་ཀྱང་སྲིད་མོད། མྱུག་ཏོའི་མདོག་སྐྱ་བ་དང་ཨ་མི་ནོ་ཨ་སིད་གི་ཚད་ཉམས་དམས་སུ་འགྲོ།

• བསྡུ་རུབ་ཀྱི་ཚད་ལྡན། ཚད་ལྡན T/ZNZ 055-2021 («ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆ») ལྟར། མཐོ་ཤོས་ཀྱི་རིགས (特级) ནི་གཙོ་བོ་མྱུག་གུ་གཅིག་དང་ལོ་མ་གཅིག་ཡིན་པ་དང་། ལོ་མ་གཉིས་པའི་ཁ་ཕྱེ་བ་ 30% བར་ཆོག མྱུག་ཏོའི་རིང་ཚད་ལི་སྨི ༣.༥ ལས་མི་རིང་བ་དགོས། ཞགས་རྒྱུ་ནི་ཕྲ་གཟིགས་མེད་པ་དང་། གསར་པ། ཁ་མཐུན་པ་དགོས།

• ཞགས་རྒྱུའི་ཚོད་ལྟ། གསར་དུ་བསྡུས་པའི་མྱུག་ཏོ་དེ་སྨྱུག་མའི་སྣོད་ནང་དུ་གཏུགས་ཏེ་བཟོ་ཁང་ལ་སྤྲོད་དགོས་པ་དང་། འགྱུར་ལྡོག་དང་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་སྐབས་སུ་ཉམས་ཉེས་མི་རུང་། ཁོལ་ཚད་ཆེ་དྲགས་པ་དང་ཞན་པ་མི་ཆོག རིགས་དང་པོ་མན་ཆད་ཀྱི་ཞགས་རྒྱུ་དང་ཉམས་ပျက်စီးျခင္း များ မသုံးရ။

4. ས་ཁོར་འཁོར་ཡུག་དང་གསོ་སྐྱོང་གི་ཁྱད་ཆོས།

• ས་ཁུལ། ཐན་ཐའི་རྫོང་ནི་འཀྲི་ཀྲང་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་གནས་པ་དང་། ཐའི་ཀྲུའུ། ནིང་པོ། ཧྲའོ་ཞིན། ཅིན་ཧོ་བཅས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་བཞིའི་མཚམས་སུ་ཡོད། ས་ཁམས་ཀྱི་དབྱིབས་ནི་«རི་བརྒྱད། ཆུ་ཕྱེད། ཞིང་ཕྱེད» (八山半水分半田) ཞེས་པ་སྟེ། ས་ཁྱོན་གྱི་ 81% ནི་དམའ་རིམ་གྱི་རི་བོ་དང་རི་སྒང་ཡིན་པ་དང་། 19% ནི་ཆུ་བོའི་ལུང་པ་དང་ཐང་ཀ་ཡིན། ཐན་ཐའི་རི་བོའི་རྒྱུད་ནི་འཀྲི་ཀྲང་གི་རི་རྒྱུད་ཆེན་པོའི་ཡ་གྱལ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ལྷོ་ནུབ་ནས་བྱང་ཤར་དུ་འགྲོ། མཐོ་ཤོས་ཀྱི་ཚད་ནི་ཧོ་ཏིང་ (华顶山) གི་རྩེ་མོ་ (མཐོ་ཚད ༡༠༩༨-༡༡༣༨ མི་ཊར། ཡིག་ཆ་སོ་སོར་མི་འདྲ) ཡིན། ལྟེ་བའི་ཧྲི་ཧྥེང་ཞི (始丰溪) གཙང་པོའི་ལུང་པ་ནི་མཐོ་ཚད ༥༠-༢༥༠ མི་ཊར་ལ་ཡོད།

• སྐྱེ་སའི་མཐོ་ཚད། ཇའི་ལྡུམ་ར་ནི་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད ༡༠༠-༦༠༠ མི་ཊར་བར་ལ་གནས། རིན་ཐང་ཆེ་བའི་ཞགས་རྒྱུ་ནི་མཐོ་ཚད ༣༠༠-༦༠༠ མི་ཊར་གྱི་ལྡུམ་ར་ནས་ཐོན་པ་ཡིན་པ་དང་། དེར་«རིའི་ཁྱད་ཆོས» མངོན་གསལ་དུ་ཡོད་དེ། ན་བུན་མང་བ། ཉིན་མཚན་གྱི་ཁོལ་དྲོད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཆེ། འོད་ཟེར་འཁྱེར་བ་བཅས་ཡིན།

• གནམ་གཤིས། དྲོད་ཁུལ་འབྲིང་རིམ་གྱི་ས་གནས་ (subtropical) མོན་སུན་གནམ་གཤིས། ཁུལ་དུང་གི་ནང་གསེས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན། དུས་ཚིགས་བཞི་གསལ་བོ་ཡོད། ལོའི་ཆ་སྙོམས་དྲོད་ཚད ༡༦.༥-༡༧.༡°C ཡིན། ལོའི་ཆ་སྙོམས་ཆར་ཚད་ནི་མི་ལི་མི་ཊར ༡༣༥༠ ཙམ་ཡིན་པ་དང་། ཆར་ཆུའི་ཕལ་ཆེ་བ་ནི་མེ་ཡུའི (梅雨, ཞོ་ཡི་ཆར་པའི་དུས་ཚོད། ཟླ ༤-༦) དང་ཏའི་ཧྥུང་ (typhoon) གི་ཆར་ཆུ (ཟླ ༧-༡༠) ཡིན། ལོའི་ཆ་སྙོམས་རླན་ཤུགས་ཚད 80% ཡིན། ལོར་ན་བུན་གྱི་ཉིན་ཚད ༡༩ ཡོད་པ་དེས་ཇ་ལ་ཕན་པའི་ཁྱད་པར་བའི་འོད་ཟེར་གྲུབ། ཉི་འོད་ཚད་ནི་ལོར་ཆུ་ཚོད ༡༨༧༥ ཙམ་ཡིན། རླུང་ངར་མེད་པའི་དུས་ཡུན་ནི་ཉིན ༢༣༢ ཙམ་ཡིན།

• ས་གཞི། རི་སྒང་དང་དམའ་རིམ་གྱི་ས་རུ་དམར་པོའི་ས (红壤, hóng rǎng) དང་གསེར་དམར་ (黄红壤) གཙོ་བོ་ཡོད་ལ། དཀྱིལ་རིམ་གྱི་རི་བོར་གསེར་ས (黄壤, huáng rǎng) ཡོད། སྐྱུར་གཤིས་ (pH ༤.༥-༦.༥) ལྡན། ཆུ་འདྲེན་ཡག་པོ། སྐྱེ་ལྡན་རྫས་ཕུན་སུམ་ཚོགས། མ་རྫས་རྡོ་ནི་གཙོ་བོ་དུས་དཀྱིལ་ (Mesozoic) གི་མེ་རྡོའི་རིགས (Jurassic དང་ Cretaceous) ཡིན་པས་གཏེར་རྫས་སྣ་མང་ཡོད།

• ཞིང་ལས་ཀྱི་ལག་རྩལ། ཚད་ལྡན་ལྟར། ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆའི་ལྡུམ་ར་བཙུགས་པར་གཟར་བའི་ཟུར་གྱི་ཚད ༢༥° མན་ཆད། ས་གཞིའི་དཀྱིལ་རིམ་གྱི་གཏིང་ཚད་ལི་སྨི ༥༠ མན་ཆད་ཡོད་པའི་ས་གནས་འདེམས། སྤྱིར་བཏང་གི་གྲིབ་གཟུགས་ ༢༠-༣༠% (རླུང་ཕྱོགས་སུ་ནགས་སྐོར) གྲུབ་དགོས། སྐྱེ་ཁམས་ལྡན་པའི་གསོ་ཐབས་ལ་བརྩོན་པ་སྟེ། སྐྱེ་ལྡན་ལུད། ལག་པས་རྩྭ་འཐུ། སྲོག་ཆགས་ཀྱི་གནོད་པ་སྐྱེ་ལྡན་རིག་པའི་ཐབས་ལམ་གྱིས་འགོག་པ་བཅས་ཡིན། ཐོན་རྫས་ནི་«སྐྱེ་ལྡན་ཟས་རིགས» (绿色食品, NY/T 391) ཀྱི་ཚད་ལྡན་ལྟར་ཡིན་དགོས།

5. བཟོ་རིག་གི་ལག་རྩལ།

ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆའི་བཟོ་རིག་ནི་སྔོན་ཆད་ཀྱི་ཧོང་ཆ (ཇུན་ཧྲན་ཡིན་ཀྲེན། ཧོ་ཧྲན་ཧོང་ཡ་སོགས) ལས་རྩ་བའི་ཐོག་ནས་མི་འདྲ་སྟེ། དེའི་ནང་དུ་མེན་ཧོང (闷黄) གྱི་རིམ་པ་མེད། དེ་ནི་ཇའི་རིགས་དྲུག་གི་དབྱེ་བ་ལྟར་ཧོང་ཆའི་སྡེ་ཚན་གྱི་ངེས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཡིན། ཇའི་གསེར་མདོག་དེ་ནི་རིགས་ཀྲུང་ཧོང་༡ གི་རང་བྱུང་གི་མདོག་ཉག་གཅིག་པུས་གྲུབ་པ་ཡིན། བཟོ་རིག་གི་དམིགས་ཡུལ་ནི་འཇམ་ཉམས། ཨ་མི་ནོ་ཨ་སིད་ཀྱི་ཕྱུག་ཆ། དམིགས་བསལ་གྱི་ཁ་ཀྲོམ་གྱི་དྲི་མ་བཅས་ཇི་ཙམ་ཡོད་པའི་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་ཡིན།

• ལོ་མ་བཀྲམ་པ / ཐན་ཆིང (摊青 — tānqīng)། གསར་དུ་བསྡུས་པའི་མྱུག་ཏོ་དེ་ཁྲོད་གཙང་མ་དང་རླུང་འགྲོ་བའི་ས་རུ་ཁེབས་ཚད་ལི་སྨི ༣ ལས་མི་མཐོ་བར་བཀྲམ། དུས་ཡུན་ནི་ཆུ་ཚོད ༤-༡༢ (ཆུ་ཚོད ༢༠ ལས་མི་མང་བ) ཡིན། དམིགས་ཡུལ་ནི་རླན་ཤུགས་ཚད་སྲན་སྙོམས་བྱེད་པ། རྩྭའི་དྲི་མ་སེལ་བ། ཁོལ་གྲུབ་ལ་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་པ་བཅས་ཡིན། དུས་ཡུན་སྐབས་སུ་ལོ་མ་རྣམས་སྲན་སྙོམས་སུ་ཞན་པ་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ་ཟབ་ཟབ་གཏུགས་པར་བྱེད།

• སྔོན་པོའི་ཁོལ་གྲུབ / ཧྲ་ཆིང (杀青 — shāqīng)། གལ་ཆེན་གྱི་རིམ་པ། ཁོལ་ཚད་མཐོ་པོས་བཟོས་ཏེ་ཕབ་རྫས (oxidases) ཡོངས་སུ་སྟོངས་ནས་ཨོཀ་སི་ཡིན་གྱི་འགྱུར་ལྡོག་འགོག་པ་དང་། དྲི་མའི་གཞི་རྩ་གྲུབ་པར་བྱེད། ཁོལ་ཚད་མཐོ་བ་དང་བཟོ་བ་མགྱོགས་པོ་དགོས། དམིགས་ཡུལ་ནི་ཕབ་རྫས་ཀྱི་ནུས་པ་གཏོར་བ་དང་། དེ་བཞིན་གསེར་མདོག་གསལ་པོ་དང་འཇམ་པོའི་རྒྱུ་སྤུན་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་ཡིན།

• དབྱིབས་བཟོ / ཙོ་ཞིང (做形 — zuòxíng)། ཚ་བའི་ལོ་མ་ལ་དབྱིབས་སྤྲོད་དེ། སྤྱིར་བཏང་ལེབ་མོའམ་ཅུང་ཟད་སྒྲིལ་བའི་དབྱིབས་བཟོས་ཏེ་མྱུག་ཏོའི་ཆ་སྙོམས་དང་གཅིག་མཐུན་གྱི་རང་བཞིན་མངོན་པར་བྱེད། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་ཕོ་རའི་ཁུ་བ་ཕྱི་ལ་ཐོན་པས་བྲོ་བའི་ནུས་པ་ཆེ་རུ་འགྲོ།

• སྐམ་པ / ཧུང་ཀན (烘干 — hōnggān)། མཇུག་གི་རིམ་པ་ནི་རླན་ཤུགས་ཚད་ཚད་ལྡན་གྱི་ཚད (≤6.0%) ལ་སླེབས་པར་བྱེད་པ་ཡིན། ཁོལ་ཚད་འབྲིང་རིམ། སྐམ་པ་འཇམ་པོས་བྱས་ཏེ་ཕྲ་མོའི་དྲི་མ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་དང་། ཁ་ཀྲོམ་གྱི་དྲི་མ་ལ་གནོད་པ་མི་འཚལ། རིམ་པ་འདིའི་སྐབས་སུ་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་ལི་ཞང (栗香, lì xiāng) སྟེ་བཙོས་པའི་ཁ་ཀྲོམ་གྱི་དྲི་མ་ཡོངས་སུ་གྲུབ།

6. རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས།

• སྐམ་པོའི་ལོ་མའི་ཕྱི་དབྱིབས། ཆ་བསྡུས་ཤིང་གཙང་མར་བཟོས་པའི་མྱུག་ཏོ། གསེར་མདོག་དང་སྔོན་པོའི་མདོག་འདྲེས་པ་ཆེན་པོ་ཡོད། ལོ་མ་སྲབ་ཉམས། ཚད་མཐུན། ཅུང་ཟད་ལྷང་ལྷང་གཉིས། སྤུ་ཉུང་། མཐོ་ཤོས་ཀྱི་རིགས (特级) ནི་མྱུག་གུ་རྡོགས་པ་དང་ལོ་མ་གཅིག་ལྡན་པ་མང་པོ་ཡོད།

• སྐམ་པོའི་ལོ་མའི་དྲི་མ། གསར་པ། གཙང་མ། ཁ་ཀྲོམ་གྱི་དྲི་མ (熟板栗香, shú bǎnlì xiāng) གསལ་བོ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཇ་འདིའི་ངོས་འཛིན་གྱི་རྟགས་ཡིན། མེ་ཏོག་གི་དྲིའི་ཟུར་ཙམ་ཡང་སྲིད།

• ཁོལ་ཆུའི་དྲི་མ། མཐོ་བ། གསལ་བ། རིང་པོ། གཙོ་བོ་འཇམ་པོའི་ཁ་ཀྲོམ་གྱི་དྲི་མ་དང་། མེ་ཏོག་དང་སྦྲང་རྩིའི་དྲིའི་རོ་ཅན་གྱིས་མཚན། དྲི་མ་བརྟན་པོ་ཡོད་པ་དང་སྟོང་ཁྲོལ་ནང་དུའང་ (盖香, gàixiāng) ལྷག་པར་གནས། ཆེད་ལས་པའི་དཔྱད་བསྡུར་བྱས་པའི་ཚིག་ལྟར་ན། ལི་ཞང (ཁ་ཀྲོམ་གྱི་དྲི་མ) ནི་ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆའི་ཆེད་དུ་ཨུ་རྩེ་དབང་ཕྱུག་གི་«ཨོར་ཀིད་དྲི་མ» དང་འདྲ་བར་སྤུས་ཚད་ཀྱི་གཙོ་བོའི་རྟགས་སུ་གྱུར་ཡོད།

• བྲོ་བ། གསར་པ (鲜爽, xiānshuǎng) དང་། འཇམ་པ (醇和, chúnhé)། གསལ་བའི་རྩི་བཅུད་ཀྱི་རོ་དང་ལུས་པོའི་ཁྱོན་ཡངས་པོ་ལྡན། དང་པོའི་འཇམ་པོའི་མངར་བྲོ་དེ་མྱུར་དུ་ཧུའེ་ཀན (回甘, huígān) སྟེ་རིང་པོ་དང་སྙོམས་པོའི་རྗེས་སུ་ལུས་པའི་རོ་ལ་འགྱུར། ཁ་ག་དང་རྩུབ་པ་མེད་པ་ནི་ཨ་མི་ནོ་ཨ་སིད་མཐོ་བ་དང་པོ་ལི་ཧྥེ་ནོལ་ཚད་ཉུང་བ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན། པོ་ལི་ཧྥེ་ནོལ་དང་ཨ་མི་ནོ་ཨ་སིད་ཀྱི་བར་སྙོམས (酚氨比, fēn’ān bǐ) ནི་ ༢.༣ ཙམ་ཡོད་པ་དེས་«འཇམ་པ» དང་«གསར་བ» གི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་པར་བྱེད།

• ཁོལ་ཆུའི་མདོག འཇམ་པོའི་སྔོན་པོ། དྭངས་པ། གསེར་མདོག་གི་འོད་ཤུགས་ཆེན་པོ་ལྡན (嫩绿清澈, nènlǜ qīngchè)། ཡང་བསྐོལ་ཐེངས་གཞན་ལ་དྲོད་ཀྱི་གསེར་སྔོན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་འགྱུར།

• ཇའི་རྨང (བཞབས་པའི་ལོ་མ)། ལོ་མ་རྣམས་ཆ་ཚང་བར་ཁ་ཕྱེ་ཏེ། མྱུག་ཏོ་གསར་བ་དང་གསེར་མདོག་ཆེན་པོ (嫩黄鲜亮, nèn huáng xiān liàng) སྟོན། ཇའི་རྨང་གི་ཆ་སྙོམས་དང་རྩི་བཅུད་ཡོད་པ་ནི་སྤུས་ཚད་ཀྱི་གལ་ཆེན་གྱི་རྟགས་ཡིན།

• སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་གནས་ཚད། «སྔོན་པོ་གསུམ་གསེར་པོ་གསུམ་ལ་ཞུགས་པ» (三绿透三黄) སྟེ། སྐམ་པོའི་ལོ་མ་ནི་སྔོན་པོ་ཡིན་པ་དང་གསེར་མདོག་གི་འོད་ཟེར་ཞུགས་པ། ཁོལ་ཆུ་ནི་སྔོན་པོ་ཡིན་པ་དང་གསེར་མདོག་གི་ཟུར་ཙམ་ཡོད་པ། ཇའི་རྨང་ནི་སྔོན་པོ་ཡིན་པ་དང་གསེར་མདོག་གཙོ་བོར་ཡོད་པ་བཅས་ཡིན།

7. རྫས་འགྱུར་གྱི་གྲུབ་ཚུལ།

ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆའི་སྐྱེ་ལྡན་རྫས་འགྱུར་གྱི་རྣམ་པ་ནི་སྔོན་མེད་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེ་ནི་རིགས་ཀྲུང་ཧོང་༡ གི་རྒྱུད་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལས་བྱུང་བ་ཡིན། གནས་ཚུལ་འདི་དག་ནི་ཀྲུང་གོའི་ཞིང་ལས་ཚན་རིག་ཁང་གི་ཇའི་གཞི་རྟེན་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས (TRICAAS) ཀྱིས་རིགས་ཚོད་ལྟ་བྱེད་སྐབས་རྙེད་པ་དང་། ཀྲུང་གོའི་ཞིང་ལས་པུའི་ཇའི་སྤུས་ཚད་ཀུན་ཁྱབ་ལྟེ་གནས་ཀྱིས་ར་སྤྲོད་བྱས་པ་ཡིན།

• ཨ་མི་ནོ་ཨ་སིད (氨基酸, ānjīsuān)། དཔྱིད་བསྡུས་ཀྱི་ཐོན་རྫས་སུ (ཚད་ལྡན «མྱུག་གུ་དང་ལོ་མ་གཉིས») སྐམ་ཚད་ ༧.༡% ཡོད། དེ་ནི་ས་གནས་དེ་གར་གྱི་སྤྱིར་བཏང་གི་སྔོན་ཇ (༡.༥-༣.༠%) ལས་ལྷག་ཚད ༤-༥ ལྡན་ཡིན། L-ཐེ་ཨ་ནིན (L-茶氨酸, L-chá ānjīsuān) གཙོ་བོར་ཡོད་པ་དེས་མངར་བྲོ། གསར་བའི་རོ (鲜, xiān)། ཞི་བའི་འཇམ་པོའི་ཕན་ཡོན་བཅས་སྤྲོད། ཨ་མི་ནོ་ཨ་སིད་ཀྱི་ཚད་མཐོ་པོ་ཡོད་པ་ནི་ཇ་འདིའི་སྐྱེ་ལྡན་རྫས་འགྱུར་གྱི་གལ་ཆེན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ཡིན།

• པོ་ལི་ཧྥེ་ནོལ (茶多酚, chá duōfēn)། ཚད་ནི ༡༣.༣% ཡིན་པ་དང་། དེ་ནི་སྤྱིར་བཏང་གི་སྔོན་ཇ (༡༨-༣༠%) ལས་དམའ་བ་ཡིན། གཙོ་བོའི་གྲུབ་རྫས་ནི་ཁ་ཊི་ཆིན (catechins) སྟེ། EGCG, ECG, EC བཅས་ཡིན། པོ་ལི་ཧྥེ་ནོལ་གྱི་ཚད་ཉུང་བས་བྲོ་བ་འཇམ་པོ་ཡིན་པ་དང་། ཁ་ག་དང་བསྐམ་རོ་མངོན་གསལ་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསལ་བཤད་བྱས་ཡོད།

• པོ་ལི་ཧྥེ་ནོལ་དང་ཨ་མི་ནོ་ཨ་སིད་ཀྱི་བར་སྙོམས (酚氨比, fēn’ān bǐ)། ༢.༣ ནི་ཧ་ཅང་དམའ་པོའི་ཚད་ཡིན། བསྡུར་ན། རིགས་ཧྥུ་ཏིང་ཏ་པའེ (福鼎大白) ནི་ ༣.༧ ཙམ། རིགས་ཧོང་ཅིན་ཡ (黄金芽) ནི་ ༢.༧ ཙམ་ཡོད། བར་སྙོམས་དམའ་བས་«གསར་བ» དང་«མངར་བྲོ» ཁ་ག་ལས་ཆེས་ཆེར་མངོན་པར་མཚོན།

• ཨལ་ཀ་ལོའི་ཌ (alkaloids)། ཁཱ་ཧྥེ་ཡིན (咖啡碱, kāfēi jiǎn) — ༣.༣%, ཐེའོ་བྲོ་མིན། ཐེའོ་ཧྥི་ལིན། ཁཱ་ཧྥེ་ཡིན་གྱི་ཚད་ནི Camellia sinensis var. sinensis ཀྱི་སྤྱིར་བཏང་གི་ཚད་ཡིན།

• ཆུའི་ནང་དུ་ཞུ་བའི་རྫས (水浸出物, shuǐ jìnchū wù)། ༤༣.༣% ཡིན་པ་དེས་ཁོལ་ཆུའི་དྲག་ཆ་དང་རྩི་བཅུད་ཀྱི་ཚད་མཐོ་བར་མཚོན།

• ཚོས་རྫས། ཀ་རོ་ཊི་ནོའི་ཌ (carotenoids) ཀྱི་ཚད་མཐོ་བ་སྟེ། ལུ་ཊི་ཡིན (叶黄素, yè huángsù)། ཁྲིབ་ཊོ་ཛན་ཐིན (隐黄素)། བི་ཊ་ཀ་རོ་ཊིན (β-carotene) བཅས་ཡོད། དེ་དག་གིས་མྱུག་ཏོ་དང་གྲུབ་ཇ་ལ་གསེར་མདོག་གི་ཁྱད་ཆོས་སྤྲོད། ཀློ་རོ་ཕའིལ་གི་ཚད་ནི་ལོ་མ་སྔོན་པོའི་རིགས་ལས་དམའ་བ་དེ་ནི་རྒྱུད་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཡིན།

• ཝི་ཊ་མིན། ཝི་ཊ་མིན C (ascorbic acid) — མགྱོགས་པོའི་ཁོལ་གྲུབ་ཀྱིས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད། ཝི་ཊ་མིན B སྡེ་ཚན (B₁, B₂)། ཝི་ཊ་མིན E (tocopherols)།

• གཏེར་རྫས། ཀ་ལི་ཡམ (K)། མག་ནེ་སི་ཡམ (Mg)། མང་ག་ནིས (Mn)། ཛིནཀ (Zn)། ཧྥུ་ཨོར་རིན (F)། སེ་ལི་ནི་ཡམ (Se)། གཏེར་རྫས་ཀྱི་གྲུབ་ཚུལ་ནི་ས་གནས་ཀྱི་མེ་རྡོའི་ས་གཞི་ལས་བྱུང་བ་ཡིན།

8. ཕན་ཡོན།

• ཤེས་རབ་ཀྱི་ནུས་པར་རྒྱབ་སྐྱོར། L-ཐེ་ཨ་ནིན (མཁྲིས་རྩ་ཡི་བར་ཆད་ལས་རྒལ་ཐུབ་པའི་ཨ་མི་ནོ་ཨ་སིད) ཀྱི་ཚད་མཐོ་པོས་དམིགས་གསལ་དང་། དྲན་གསོ། «ཞི་བའི་གསལ་ཤེས» ཀྱི་གནས་སྟངས་བཅས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོད། ཁཱ་ཧྥེ་ཡིན་དང་མཉམ་དུ་འཇམ་པོ་དང་རིང་པོའི་ཤུགས་སྐྱེད་སྤྲོད་ཅིང་སེམས་ཁྲལ་མེད།

• གནོད་སྐྱོན་ལས་སྲུང་བའི་ནུས་པ (antioxidant)། ཁ་ཊི་ཆིན (EGCG གཙོ་བོ) གྱིས་རང་དབང་གི་རྡུལ་ཕྲན་ལ་གནོད་པ་འཇོམས། ཀ་རོ་ཊི་ནོའི་ཌ་ཀྱིས་དེའི་ནུས་པ་སྣོན་པར་བྱེད།

• འཇམ་པོའི་ཤུགས་སྐྱེད། ཁཱ་ཧྥེ་ཡིན་གྱི་ཚད་འབྲིང་རིམ་དང་L-ཐེ་ཨ་ནིན་མཐོ་བས་རྣོ་ངར་མེད་པར་ཤུགས་སྐྱེད་སྤྲོད་པས་ཉིན་གུང་གི་བློ་གྲོས་ཀྱི་ལས་ལ་ཆེས་འཚམ།

• མིག་གི་སྲུང་སྐྱོབ། ལུ་ཊི་ཡིན་དང་β-ཀ་རོ་ཊིན་མཐོ་བས་མིག་གི་དྲ་སྐྱི་ལ་འོད་ཀྱིས་གནོད་པ་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད།

• གྲོད་ཁོང་ལ་ཕན་པ། པོ་ལི་ཧྥེ་ནོལ་ཉུང་བས་ཇ་ཞི་མི་གྲོད་ཁོང་ལ་འཇམ་པོ་ཡིན་པ་དང་། སྤྱིར་བཏང་གི་སྔོན་ཇ་མང་པོ་ལས་ཁ་ཚ་མི་ཆེ། གྲོད་ཁོང་གཉན་ཟས་ཅན་གྱི་མི་ལའང་འཚམ།

• སེམས་ཁྲལ་གཅོད་པ་དང་ཆགས་པ་ཆུང་དུ་གཏོང་བ། L-ཐེ་ཨ་ནིན་གྱིས་ཀླད་པའི་ཨལ་ཧྥ་རླབས་ཕྱོགས་སྐྱེ་བར་སྐུལ་ཏེ་ལྷོད་པའི་དོ་སྣང་གི་གནས་སྟངས་བསྐྲུན།

• སྙིང་དང་ཁྲག་རྩའི་སྲུང་སྐྱོབ། ཁ་ཊི་ཆིན་དང་ཧྥེ་ལ་ཝོ་ནོའི་ཌ (flavonoids) ཀྱིས་རྒྱུན་ལྡན་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱས་ན་ཁྲག་རྩའི་མཉེན་ཆ་དང་ཁྲག་གནོན་སྙོམས་པར་ཕན།

• ཇ་གང་ལའང་ཁཱ་ཧྥེ་ཡིན་ལ་སོ་སོའི་སྤྱོད་ཚུལ་ལ་བསམ་གཞིགས་བྱ་རྒྱུ་གལ་ཆེ།

9. ཁོལ་སྦྱོར།

• ཆུའི་ཁོལ་ཚད། ༧༥-༨༥°C མཐོ་ཤོས་ཀྱི་རིགས (ཧ་ཅང་འཇམ་པོའི་ཞགས་རྒྱུ) ལ་ ༧༥-༨༠°C དགོས། ཁོལ་ཚད་མཐོ་དྲགས་ན་འཇམ་པོའི་མྱུག་ཏོ་ལ་ཚ་ཕོག་སྟེ་ཁ་ག་སྐྱེ་སྲིད།

• ཇའི་ཚད། ཆུ ༡༠༠ མི་ལི་ལི་ཊར ༢-༣ གྲམ (ཀུང་ཧྥུའི་ཐབས) ཡང་ན ཆུ ༢༠༠-༢༥༠ མི་ལི་ལི་ཊར ༣-༥ གྲམ (ཡོ་རོབ་ཀྱི་ཐབས)། ཤེལ་གྱི་ཁྲོལ་ནང་ཁོལ་སྦྱོར་བྱེད་སྐབས ཆུ ༢༠༠ མི་ལི་ལི་ཊར ༣ གྲམ།

• ཡོ་བྱད།

  • དཀར་ཡོལ་གྱི་ཀའེ་ཝན (盖碗, gàiwǎn)། ལེགས་ཤོས་ཡིན། དཀར་ཡོལ་གྱིས་དྲི་མ་མི་འཇིབ། ཁ་ཀྲོམ་གྱི་དྲི་མ་གསལ་བར་བྱེད། ཁོལ་ཆུའི་གསེར་མདོག་ལ་ལྟ་རྒྱ་ཡང་ཆོག
  • ཤེལ་གྱི་ཁྲོལ / ཇ་ཊི་ཀན། མིག་གིས་ལྟ་བའི་རོལ་རྩེད་ལ་ཆེས་འཚམ་སྟེ། གསེར་མདོག་གི་མྱུག་ཏོ་ཆུའི་ནང་དུ་ཁ་ཕྱེ་བ་དེ་«ཇའི་གར» (茶舞, chá wǔ) ཞེས་པའི་སྣང་ཚུལ་སྟོན།
  • དཀར་ཡོལ་གྱི་ཇ་ཊི་ཀན། ཁྱོན་ཡངས་པོར་ཁོལ་སྦྱོར་བྱེད་པར་འཚམ།
  • ཡི་ཞིང་གི་རྫ་ཏིའུ (Yixing zisha) ནི་མི་འཚམ་པར་གསལ་བཤད། རྫ་བུ་གུ་ཡོད་པས་དྲི་ཞིམ་ཕྲ་མོ་འཇིབ་པ་དང་། ཚ་ཐུབ་ནུས་པ་མཐོ་བས་ཞགས་རྒྱུ་འཇམ་པོ་ལ་ཚ་ཕོག་སྲིད།

• བྱེད་སྟངས། ༡. ཡོ་བྱད་ཚ་ཆུས་དྲོད་གཏོང་། (ཀའེ་ཝན/ཁྲོལ་དྲོད་དུ་བཞག་ནས་ཆུ་ཕྱིར་བཏང་) ༢. སྐམ་པོའི་ཇ་བླུགས་ཏེ་དྲོད་ལྡན་གྱི་ལོ་མའི་དྲི་མ་སྣོམ། ཁ་ཀྲོམ་གྱི་དྲི་མ་མངོན་གསལ་ཡོད། ༣. ཁྲུད་སྦྱང་ (མཐོ་རིམ་གྱི་ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆར་དགོས་མེད། ཇ་གཙང་མ་ཡིན། དགོས་ན་ཞག་སྐམ་ ༣-༥ སྐར་མར་གཏོང་) ༤. དང་པོའི་ཁོལ་སྦྱོར། ཆུའི་ཁོལ་ཚད ༧༥-༨༠°C ཡིན་པས་བླུགས། ཁོལ་འཇམས་ཀྱི་དུས་ཡུན ༣༠-༤༥ སྐར་མ (ཀུང་ཧྥུ) ཡང་ན ༡.༥-༢ སྐར་མ (ཡོ་རོབ་ཀྱི་ཐབས)། ༥. རྗེས་མའི་ཁོལ་སྦྱོར་རྣམས་ལ་དུས་ཡུན་རིམ་པར་སྤར་དགོས། སྐར་མ ༤༠, ༥༠, ༦༠ སོགས་སུ་འགྲོ། ༦. ཇ་འདི་ནི་ཀུང་ཧྥུའི་ཐབས་ལྟར་ཁོལ་སྦྱོར་ཐེངས ༤-༦ བར་བྱེད་ཐུབ་ཅིང་། ཁ་ཀྲོམ་གྱི་མངར་བྲོ་དང་གསར་བའི་རོ་ལྷོད་པར་གནས།

10. ཉར་ཚགས།

• ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆ་ནི་བཟོ་རིག་གི་ངོས་ནས་སྔོན་ཇ་ཡིན་པས་འོད། རླན་ཤུགས། དྲོད། གཞན་དྲི་བཅས་ལ་ཤུགས་ཚོར་ཆེ།

• སྣོད་བུ། རླུང་བརྒྱུད་མི་ཐུབ་པ་དང་འོད་མི་ཤོར་བའི་སྣོད་དགོས་པ་སྟེ། ཧ་ཡང་གི་ཁ་རྒྱག་ཐུབ་པའི་ཤོག་སྒམ། ལྕགས་སྒམ། ཡང་ན་སྟོང་ཆའི་ཐུམ་སྒྲིལ།

• ཁོལ་ཚད། ལེགས་ཤོས་ནི 0–5°C (མཁྲིས་སྒམ) ཡིན་པ་དང་། དྲི་མ་མི་འཇིབ་པའི་ཆེད་དུ་རླུང་བརྒྱུད་མེད་པར་དམ་པོར་རྒྱག་དགོས། དེ་མིན་མཁྲིས་སྒམ་ནང་དུ 5–10°C གི་དྲོད་ཚད་ལ་སྐམ་ས་དང་མུན་ནག་གི་སར་ཉར་ཆོག

• དུས་ཚོད། གསར་ཉམས་ཆེ་བའི་ཆེད་དུ། བཟོས་པ་ནས་ཟླ་བ ༦-༡༢ གྱི་ནང་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱ་རྒྱུར་ཚུལ་འཆར་བྱས་ཡོད། ཐུམ་སྒྲིལ་ཁ་ཕྱེས་རྗེས་ཟླ་བ ༢-༣ ནང་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱ་དགོས།

• ཇའི་དགྲ་བོ། འོད (ཀློ་རོ་ཕའིལ་དང་ཀ་རོ་ཊི་ནོའི་ཌ་གཏོར་བས་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་མདོག་ཉམས)། རླན་ཤུགས (ཨོཀ་སི་ཡིན་དང་ཧམ་འབུ་སྐྱེ་བར་སྐུལ་སློང)། དྲོད་ཚད་མཐོ་བ (ཨ་མི་ནོ་ཨ་སིད་ཉམས་པ་དང་དྲི་མ་ཤོར་བར་སྐུལ)། གཞན་གྱི་དྲི་མ (ཇའི་ལོ་མ་ནི་དྲི་མ་འཇིབ་པར་ནུས་པ་ཆེ)།

11. རིན་གོང་དང་མགོ་སྐོར།

• རིན་གོང་གི་རིམ་པ། འཀྲི་ཀྲང་གི་སྔོན་ཇའི་ནང་དུ་འབྲིང་དང་མཐོ་རིམ་གྱི་ནང་ཚན། རིན་གོང་ནི་དུས་ཚིགས (དཔྱིད་སྔོན་«ཚིང་མིང་སྔོན» ནི་རིན་ཆེན་ཆེས་མཐོ)། རིམ་པ (高级 ཡང་ན 一级)། བཟོ་ཁང་གི་ཁྱད་པར། འབྱུང་ཁུངས་བདེན་པ་བཅས་ལ་རག་ལས། རིགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དང་ས་གནས་ཀྱི་རྟགས་ཡོད་པས་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་འཀྲི་ཀྲང་གི་སྔོན་ཇ་ལས་རིན་གོང་མཐོ།

• མགོ་སྐོར་སྤྲོད་མིན་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྟངས།

  • བདེན་པའི་ཚོང་ཁང་ནས་ཉོ་བ། ཐན་ཐའི་རྫོང་ནས་ཐོན་པའི་ཞུགས་ཡིག་ལྡན་པའི་བཟོ་ཁང་ནས་ཇ་ཉོ་དགོས། ས་བབ་ངོས་འཛིན་གྱི་རྟགས་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས།
  • ཕྱི་དབྱིབས་ལ་དཔྱད་པ། བདེན་པའི་ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆ་ལ་གསེར་མདོག་དང་སྔོན་པོའི་ཟུར་ཙམ་ལྡན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཡོད། ཆ་སྙོམས་པ་དང་བཟོས་མའི་མདོག་གསེར་ཡིན་ན་དོགས་གཞི་ཡོད།
  • དྲི་མ་བརྟག་པ། བདེན་པའི་ཁ་ཀྲོམ་གྱི་དྲི་མ (栗香) ནི་རང་བྱུང་བ་དང་བརྟན་པོ། གཙང་མ་ཡིན། བཟོས་མའི་དྲི་མ་ནི་རྣོ་ངར་ཆེ་ལ་མྱུར་དུ་ཡལ།
  • ཁོལ་ཆུ་ལ་དཔྱད་པ། དྭངས་ཤིང་སྔོ་གསེར་གྱི་ཁོལ་ཆུ་རང་བྱུང་གི་གསེར་མདོག་གི་ཟུར་ཙམ་ལྡན་པ། དྭངས་མེད་པའམ་བཟོས་མའི་མདོག་གསལ་ཆེ་དྲགས་ན་དོགས་གཞི་ཡོད།
  • རིན་གོང་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་པ། རིན་གོང་དམའ་དྲགས་པ་དེས་ཞགས་རྒྱུ་ས་གནས་གཞན (ཀྲུང་ཧོང་༡ ནི་ཞིང་ཆེན་མང་པོར་འདེབས་མོད། དེ་བཞིན «ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆ» ནི་ཐན་ཐའི་རྫོང་ནས་ཁུངས་ཡིན་དགོས) ནས་བརྗེ་བའམ། ཡང་ན་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་སྔོན་ཇ་ཞིག་རིགས་ཀྱི་ཧོང་ཆར་བརྫུས་པར་མཚོན་སྲིད།

12. དོ་སྣང་འཕྲོད་པའི་དོན་དག

• ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆ་ནི་ཇའི་རིགས་དྲུག་གི་དབྱེ་བའི་སྔོན་ཆད་ཀྱི་གོ་དོན་ལྟར་ན་ཧོང་ཆ་མིན། དེ་ནི་«རིགས་ཀྱི་ཧོང་ཆ» (品种黄茶) ཡིན་པ་སྟེ། ལོ་མ་གསེར་མདོག་ཅན་གྱི་རིགས་ལས་བཟོས་པའི་སྔོན་ཇ་ཡིན། «བཟོ་རིག་གི་ཧོང་ཆ» (工艺黄茶, དངོས་ཡོད་ཀྱི་ཧོང་ཆ་མེན་ཧོང་ལྡན་པ) དང་«རིགས་ཀྱི་ཧོང་ཆ» (རིགས་གསེར་མདོག་ཅན་ལས་བཟོས་པའི་སྔོན་ཇ) གཉིས་ཀྱི་འཁྲུལ་བ་ནི་ཀྲུང་གོའི་ཇའི་ཆེད་ལས་པའི་ནང་ལའང་རྒྱུན་དུ་ཡོད་པའི་ནོར་འཁྲུལ་ཞིག་ཡིན། དེའི་སྐོར་ཀྲུང་གོའི་ཇའི་ཚན་རིག་མཐུན་ཚོགས (中国茶叶学会) ཀྱིས་ཟུར་དུ་ཉེན་བརྡ་བཏང་ཡོད།

• ཀྲུང་གོའི་ཞིང་ལས་པུའི་ཇའི་སྤུས་ཚད་ཀུན་ཁྱབ་ལྟེ་གནས་ཀྱིས་ (ཚད་ལྡན GB/T 23776-2009 ལྟར) བསྡུར་བའི་བྲོ་མྱོང་གི་སྐབས་སུ། ཀྲུང་ཧོང་༡ ནི་ལོ་གསུམ་གྱི་ཚོད་ལྟའི་རིང་ལ་ཆ་སྙོམས་སྐོར་ཚད ༩༣.༢ ཐོབ་པ་དེ། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚད་ལྡན་རིགས་ཧྥུ་ཏིང་ཏ་པའེ (福鼎大白, ༩༢.༥ སྐོར) དང་ཞིང་ཆེན་རིམ་པའི་རིགས་ཧོང་ཅིན་ཡ (黄金芽, ༩༢.༤ སྐོར) ལས་མཐོ།

• ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཔྱད་བསྡུར་དང་«ཇའི་ལོ་རྒྱུས་ཆེན་མོ» བསྟན་བཅོས་ལྟར། ཐན་ཐའི་ཇའི་ས་བོན་ནི་ལུང་ཀྲིང་དང་། ཇ་པན། ཀོ་རི་ཡའི་ཇའི་ལྡུམ་ར། ཧྥུ་ཀྲན་གྱི་ཇའི་རིག་གནས་བཅས་ཀྱི་མེས་རྒྱུད་ཡིན། ཐན་ཐའི་རི་བོ་ནི་ཤར་ཀྲུང་གོའི་རིག་གནས་ཀྱི་ཇའི་རིག་གནས་ཀྱི་«མ་ཡུལ» གྱི་གལ་ཆེན་གྱི་མི་སྣ་ཞིག་ཡིན།

• ཐན་ཐའི་ནི་ཀྲུང་གོའི་རྫོང་ཁག་ནང་དུ། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་མཐོ་རིམ་སློབ་གླིང་གཉིས (ནང་པའི་དང་ཏའོ་ཡིའི་མཐོ་རིམ་སློབ་གླིང) དུས་གཅིག་གནས་པའི་རྫོང་གཅིག་པུ་དེ་ཡིན། ཇ་དང་སེམས་ཁམས་ཀྱི་སྒྲུབ་པ་ནི་འདིར་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ཀྱི་རིང་བོར་འབྲེལ་བ་དམ་པོ་ཡོད།

• ༢༠༢༠ ཕྱི་ལོའི་དུས་སུ། རིགས་ཀྲུང་ཧོང་༡ ནི་རྒྱལ་ཡོངས་སུ་མུའུ་ཁྲི་༡༠ ལྷག (ཧེག་ཐ སྡེ་ཚན ༦༦༦༧ ཙམ) ལ་ཁྱབ་པ་དང་། འཀྲི་ཀྲང་། སི་ཁྲོན། ཀུའེ་ཀྲུའུ་སོགས་སུ་འདེབས། འོན་ཀྱང་ས་བབ་ངོས་འཛིན «ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆ» ཀྱིས་ཐན་ཐའི་རྫོང་གི་ས་མཚམས་ནང་དུ་བཟོས་པའི་ཇ་ཁོ་ནར་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད།

13. གསེར་མདོག་ཇ་གཞན་དང་བསྡུར་བ།

• ཇུན་ཧྲན་ཡིན་ཀྲེན (君山银针, Jūnshān Yínzhēn)། ཧུ་ནན་ནས་ཐོན་པའི་སྔོན་ཆད་ཀྱི་ཧོང་ཆ་ཡིན་པ་དང་། མེན་ཧོང་གི་རིམ་པ་ངེས་པར་དགོས། ཁབ་ཀྱི་དབྱིབས (མྱུག་གུ་ཁོ་ན) ཡིན། བྲོ་བ་ནི་འཇམ་པོ། མངར་ཙམ། སྦྲང་རྩིའི་དྲི་ལྡན། ཁོལ་ཆུའི་མདོག་ནི་སྐྱ་སེར། ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆ་ལས་ཁྱད་པར་གྱི་གནས་གལ་ཆེན་ནི། བཟོ་རིག་ནང་«མེན» གྱི་རིམ་པ་ཡོད་པ་དང་། རང་བྱུང་གི་གསེར་མདོག་གི་ཞགས་རྒྱུ་མེད་པ་ཡིན།

• ཧོང་ཅིན་ཡ (黄金芽, Huángjīn Yá, «གསེར་གྱི་མྱུག་གུ»)། གསེར་མདོག་ལྡན་པའི་འགྱུར་བ་ཅན་གྱི་རིགས་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། སྔོན་ཇའི་ལྟར་བཟོ། ༡༩༩༠ ཕྱི་ལོའི་དུས་སུ་འཀྲི་ཀྲང་གི་ཡུའུ་ཡོ (余姚) རྫོང་ནས་རྙེད། ཨ་མི་ནོ་ཨ་སིད་ཀྱི་ཚད་ནི་ཀྲུང་ཧོང་༡ ལས་ཅུང་ཉུང་བ་དང་། ཧྥེ་ནོལ་དང་ཨ་མི་ནོ་ཨ་སིད་ཀྱི་བར་སྙོམས་ནི་མཐོ་བ (༢.༧ vs. ༢.༣) ཡིན། བསྡུར་བའི་སྐོར་ཚད་ནི ༩༢.༤ (ཀྲུང་ཧོང་༡ ལས་དམའ) ཡིན།

• མེང་ཏིང་ཧོང་ཡ (蒙顶黄芽, Méngdǐng Huáng Yá)། སི་ཁྲོན་ནས་ཐོན་པའི་སྔོན་ཆད་ཀྱི་ཧོང་ཆ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ལོ་རྒྱུས་ཧ་ཅང་གནའ (ཐང་རྒྱལ་རབས) བཟོ་རིག་ནི་ཡང་ཡང་དུ་«མེན» པའི་རིམ་པ་འདུས། བྲོ་བ་ནི་སྦྲང་རྩིའི་རོ། ཟུམ་པོ། ཁ་ག་མེད། གལ་ཆེན་གྱི་ཁྱད་པར་ནི་འདི་ནི་དངོས་ཡོད་ཀྱི་«བཟོ་རིག་གི» ཧོང་ཆ་ཡིན་པ་དང་། «རིགས་ཀྱི» མིན།

• ཨན་ཅི་པའེ་ཆ (安吉白茶, Ānjí Bái Chá)། མིང་དང་དངོས་ཡོད་བར་གྱི་གནས་ཚུལ་འདྲ་མཚུངས་ཡིན་པ་སྟེ། «དཀར་ཇ» ཞེས་བརྗོད་ཀྱང་དངོས་སུ་སྔོན་ཇའི་ལྟར་བཟོས་པ་ཡིན། ལོ་མ་དཀར་པོའི་འགྱུར་བ་ཅན་གྱི་རིགས་ནས་བཟོས་པ་ཡིན། ཨ་མི་ནོ་ཨ་སིད་ཀྱི་ཚད་ཀྱང་མཐོ་བ (༦.༥% བར) ཡོད་མོད། རྒྱུ་རྐྱེན་ནི་མི་འདྲ་སྟེ། དཀར་པོའི་འགྱུར་བ (ཁོལ་ཚད་དམའ་བའི་སྐབས་སུ་ཀློ་རོ་ཕའིལ་མི་འདང་བ) དང་། ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆའི་གསེར་མདོག་གི་འགྱུར་བ (ཀ་རོ་ཊི་ནོའི་ཌ་མཐོ་བ) གཉིས་སོ།

མཇུག་བསྡུའི་ཚིག

ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆ་ནི་ཇའི་སྡོང་པོའི་རང་བྱུང་གི་འགྱུར་བས་ཇི་ལྟར་བྲོ་བའི་ཉམས་མྱོང་གི་རིགས་གསར་པ་ཞིག་བསྐྲུན་ཐུབ་པའི་དམིགས་བསལ་དཔེ་མཚོན་ཞིག་ཡིན། འདི་ནི་ཇ་གཉིས་འགལ་བ་ཞིག་སྟེ། མིང་དང་མདོག་གིས་གསེར་པོ། བཟོ་རིག་གིས་སྔོན་པོ། གཤིས་ཀ་ནི་དེ་གཉིས་གང་ཡང་མིན་པར་གསུམ་པ་ཞིག་སྟེ། མཚར་དུ་འཇམ་པོ་དང་། གསར་པ། མངར་པོའི་སྐྱེམས་ཤིང་ཁ་ཀྲོམ་གྱི་དྲི་ལྡན་པ་དེ་གཞན་དང་མི་འདྲེས་པ་ཞིག་ཡིན། གསེར་མདོག་གི་ལོ་མ་འདིའི་སྒང་ལ། རི་བོ་དམ་པའི་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ཀྱི་ཇའི་ལོ་རྒྱུས། རིགས་བདམ་མཁས་པའི་ལོ་ངོ ༡༥ གི་འབད་བརྩོན། ཨ་མི་ནོ་ཨ་སིད་ཀྱི་ཚད་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་ཟིན་ཐོ་ཡོད་པའི་རིགས་སྤྲད་མཁན་གྱི་རྒྱུད་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་བཅས་གནས་ཡོད། ཆུ་འཇམ་པོ། ཁོལ་ཚད་འཇམ་པོ། དཀར་ཡོལ་གྱི་ཀའེ་ཝན་བཅས་སྤྲོད་དང་། ཐན་ཐའི་ཧོང་ཆས་དྭངས་པའི་གསེར་སྔོན་གྱི་ཁོལ་ཆུ། ཁ་ཀྲོམ་གྱི་དྲི་མ་ཟབ་མོ། དར་ལྟ་བུའི་བྲོ་བ། རིང་པོ་དང་གསལ་པོའི་རྗེས་སུ་ལུས་པའི་རོ་བཅས་ཀྱིས་ལན་འདེབས་པར་བྱེད། དེའི་ནང་དུ་ཐན་ཐའི་ན་བུན་གྱི་བརྗེད་རྟགས་སྙན་པ་གྲགས་ཀྱིན་ཡོད།