ཇ་ལྗང་ཁུ

** ** ༡. ངོས་འཛིན་དང་མིང་འདོགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག:

• ངོས་འཛིན། ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་ཇ་ཤིང་(Camellia sinensis)གི་ལོ་མ་ལས་བཟོས་པའི་ཇའི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་མིང་གི་འཁྱག་འཕྲོད་སྦྱོང་བརྡར་ཉུང་ཙམ་བྱས་པ་ཡིན། ཕྱི་ཁ་ནས་སྐམ་པའི་བྱ་རིམ་ཚང་མ་མཇུག་བསྒྲིལ་བའི་ཇ་ནག་པོ་དང་མི་འདྲ་བར། ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་རང་བྱུང་གི་ལྗང་ཁུ་མདོག་དང་ཕན་ཐོགས་ཆེ་བའི་རྫས་རྒྱུ་མང་པོ་ཉར་ཚགས་བྱེད་པ་དེ་ནི། འཁྱག་འཕྲོད་འགོག་པའི་ཐབས་ལམ་བཀོལ་ནས་འཁྱག་འཕྲོད་མི་འབྱུང་བར་བྱས་པས་ཡིན། ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་རོ་ཚ་བསྲེས་པའི་གསལ་ཞིང་བསིལ་བའི་རོ། རྩྭ་རྩིའི་རོ། ཅུང་ཟད་ཁ་བའམ་མངར་བའི་རོ། དེ་བཞིན་ཡང་ཞིང་སུམ་བྱུང་བའི་རོ་བཅས་མཚོན་པ། རོ་ཡང་ཡང་བ་དང་གསལ་ཆ་ཆེ་བའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན།
• མིང་གཞན། Lǜchá (རྒྱ་སྐད་ཀྱི་སྒྲ་སྒྱུར།), Ryokucha (ཉི་ཧོང་སྐད་ཀྱི་རོ་མ་ཡིག་སྒྱུར།), Nokcha (ཀོ་རི་ཡ་སྐད།), Green Tea, Thé Vert (ཧྥ་རན་སི་སྐད།), Grüner Tee (ཇར་མན་སྐད།), Té Verde (སི་པེན་དང་ཨི་ཏ་ལི་སྐད།), Chá Verde (པོར་ཏུ་གལ་སྐད།)།
• དབྱེ་བ། འཁྱག་འཕྲོད་མ་བྱས་པའི་ཇ། སྦྱོང་བརྡར་མ་བྱས་པའི་ཇ། རྒྱ་ནག་ཇ། ཉི་ཧོང་ཇ། ཀོ་རི་ཡ་ཇ། (འབྱུང་ཡུལ་ལ་གཞིགས་ནས།) ཁ་ཕེ་ཡིན་མེད་ཀྱང་སྒེར་གྱི་རིགས་དང་སྦྱོང་བརྡར་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྱིར་ཁ་ཕེ་ཡིན་ཡོད་པ། རང་བྱུང་ཇ། འཕྲོད་བསྟེན་གཏོང་ཆས།
• ཐ་སྙད་བྱུང་ཚུལ། “ལྗང་ཁུའི་ཇ”ཞེས་པའི་མིང་ནི་ཇ་ལྗང་ཁུའི་**ལོ་མའི་མདོག་ལྗང་ཁུ་དང་ཁུ་བའི་མདོག་ལྗང་ཁུ་**ལས་བྱུང་བ་དང་། དེ་ནི་ཇ་ནག་པོར་ཡོད་པའི་འཁྱག་འཕྲོད་ཀྱི་བྱ་རིམ་འགོག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཉར་ཚགས་བྱུང་བ་ཡིན། རྒྱ་ནག་གི་མིང་སྟེ་绿茶 (lǜchá) ཞེས་པ་ནི་ཡི་གེ་བསྒྱུར་ན་“ཇ་ལྗང་ཁུ”ཞེས་པའི་དོན་ཡིན།

༢. འབྱུང་ཡུལ་དང་ལོ་རྒྱུས།

• འབྱུང་ཡུལ། ཇ་ལྗང་ཁུའི་ཕ་ཡུལ་ནི་རྒྱ་ནགཡིན་པར་བརྩི་སྲུང་བྱེད། རྒྱ་ནག་ནང་ཇ་འདེབས་པ་དང་འཐུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་**ལོ་སྟོང་ཕྲག་ཁ་ཤས་**རིང་ཡོད་པ་དང་། ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་ཐོག་མར་བཟོ་སྐྲུན་དང་འཐུང་སྤྱོད་བྱས་པའི་ཇའི་རིགས་ཡིན། སྤྱིར་ཇ་ཞེས་པ་འཐུང་བྱེད་དུ་གྱུར་པ་ནི་རྒྱ་ནག་ནང་**དུས་རབས་གསུམ་པའི་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་དུ་**ཐོན་པར་བཞེད། གཏམ་རྒྱུད་དུ་མིའི་རྒྱལ་པོ་ཧྲེན་ནུང་གིས་ཚ་ཆུ་ནང་དུ་ཇ་ལོ་མ་ལྷུང་བ་ལས་གློ་བུར་དུ་དྲོད་སྐྱེད་པའི་ནུས་པ་རྙེད་པའི་སྐོར་བཀོད་ཡོད།
• ཨེ་ཤ་ཡ་ནང་ཁྱབ་གདལ། རྒྱ་ནག་ནས་ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་ཏུ་ཁྱབ་གདལ་བྱུང་བ་སྟེ། ཉི་ཧོང་། ཀོ་རི་ཡ། ཝེ་ཏི་ནམ། སོགས་སུ་དར་བ་དང་། དེར་ངོ་མཚར་བའི་རིག་གཞུང་དང་མཆོད་སྒོའི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར། **ཉི་ཧོང་**དུ་ནང་པའི་གྲྭ་པས་**སྤྱི་ལོ་དྲུག་པའི་དུས་རབས་**སུ་ཇ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཏེ། དེ་ནས་བཟུང་ཉི་ཧོང་གི་ཇའི་རིག་གཞུང་འཕེལ་རིམ་བྱུང་བ་དང་། ཉི་ཧོང་གི་ཇ་ལྗང་ཁུའི་རིགས་དམིགས་བསལ་བ་དང་སྲོལ་རྒྱུན་གསར་པ་བཏོད་དེ་(དཔེར་ན། Matcha, Sencha, Gyokuro)བཟོས། **ཀོ་རི་ཡ་**ཡང་ཇ་ལྗང་ཁུ་བཟོ་སྐྲུན་དང་འཐུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་རིང་མོ་ཡོད་པ་དང་། རང་གི་དམིགས་བསལ་བའི་རིགས་དང་ཐབས་ལམ་(དཔེར་ན། Ujeon, Sejak, Jungjak)བེད་སྤྱོད་བྱེད།
• འཛམ་གླིང་རིག་གཞུང་ལ་ཤུགས་རྐྱེན། ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་འཛམ་གླིང་གི་རིག་གཞུང་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་བཞག་ཡོད་པ་དང་། འཐུང་བྱེད་ཙམ་མིན་པར་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའི་ནང་**ལྟ་གྲུབ། སྒྱུ་རྩལ། འཚོ་བའི་ཕྱོགས་**སོགས་སུ་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན། ཇའི་མཆོད་སྒོ། སྒོམ་སྒྲུབ། སྲོལ་རྒྱུན་གསོ་རིག རྩོམ་རིག་དང་རི་མོ་སོགས་ཀྱང་ཇ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་སྟེ། ལྷག་པར་དུ་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་རིག་གཞུང་ནང་ཇ་ལྗང་ཁུ་དང་འབྲེལ་བ་ཚང་ཡོད། **དེང་རབས་འཛམ་གླིང་**ནང་ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་འཕྲོད་བསྟེན་ལ་སེམས་ཁུར་བྱེད་མཁན་དང་བདེ་ཐང་ལྡན་པའི་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བའི་མི་དམངས་ཀྱིས་དར་ཆ་ཇེ་ཆེར་གྱུར་ཡོད།

༣. སྐྱེ་དངོས་རིག་པའི་འབྱུང་ཁུངས།

• ཇ་ཤིང་ (Camellia sinensis) ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་ཇ་ཤིང་(Camellia sinensis)གི་ལོ་མ་ལས་བཟོས། ཇ་ལྗང་ཁུ་བཟོ་བར་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པའི་ཇ་ཤིང་གི་འདྲ་མིན་གྱི་རིགས་གཙོ་བོ་གཉིསཡོད་པ་སྟེ།
  • Camellia sinensis var. sinensis: རྒྱ་ནག་གི་རིགསཏེ། སྲོལ་རྒྱུན་གྱིས་རྒྱ་ནག་གི་ཇ་ལྗང་ཁུ་དཔེར་ན་Longjing, Bi Luo Chun, Huangshan Maofeng སོགས་བཟོ་བར་བེད་སྤྱོད་བྱེད། རིགས་འདིས་སྤྱིར་**རོ་ཚ་ཇེ་ཞིང་། བཟང་ཞིང་དྲི་ཞིམ་པའི་ཇ་**སྟེར།
  • Camellia sinensis var. assamica: རྒྱ་གར་གྱི་རིགསཏེ། གཙོ་བོ་ཨ་སམ་ཞེས་པའི་ཇ་ནག་པོ་བཟོ་བར་གྲགས་ཀྱང་། རིགས་assamica ཁ་ཤས་ནི་**སྟོབས་ཆེ་ཞིང་རོ་ཚ་ལྡན་པའི་ཇ་ལྗང་ཁུ་**བཟོ་བར་བེད་སྤྱོད་བྱེད། ཡིན་ནའང་། གཙོ་བོ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཇ་ལྗང་ཁུ་བཟོ་བར་sinensis བེད་སྤྱོད་བྱེད།
• རིགས་དང་གྲུབ་བྱང་། Camellia sinensis var. sinensis དང་assamica ཀྱི་རིགས་ནང་དུ་**རིགས་དང་གྲུབ་བྱང་གི་ཁྱད་པར་སྣ་ཚོགས་**ཡོད་པ་སྟེ། ཐོན་ཚད་མཐོ་རུ་གཏོང་བ། སྤུས་ཚད་ལེགས་སུ་གཏོང་བ། ནད་འགོག་ནུས་པ་ཆེ་རུ་གཏོང་བ། ས་ཁུལ་གྱི་གནས་སྟངས་སྣ་ཚོགས་ལ་གོམས་པར་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་བསྐྲུན་པའི་རིགས་མང་པོ་ཡོད། རིགས་དང་གྲུབ་བྱང་གི་འདེམས་སྒྲུགགིས་**ཇ་ལྗང་ཁུའི་རོ། དྲི། ཁྱད་ཆོས་བཅས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་**ཀྱི་ཡོད། ས་ཁུལ་དང་ཇ་ལྗང་ཁུའི་རིགས་མི་འདྲ་བར་ལྟོས་ནས་རིགས་དང་གྲུབ་བྱང་མི་འདྲ་བ་བེད་སྤྱོད་བྱེད།
• ས་ཆུའི་གནས་སྟངས། **ས་ཆུའི་གནས་སྟངས་(terroir)ནི་གནམ་གཤིས། ས་རྫས། ས་ཁམས་ཀྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཚང་མའི་ཕྱོགས་བསྡོམས་ཤིག་**ཡིན་པ་དང་། དེས་**ཇ་ལྗང་ཁུའི་སྤུས་ཚད་དང་དམིགས་བསལ་བའི་ཁྱད་ཆོས་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་པར་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་**ཀྱི་ཡོད། བསྐྱེད་པའི་ས་ཁུལ། མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད། སའི་རིགས། ཆར་འབབ་ཚད། དྲོད་ཚད། འོད་ཚད། བཅས་ཀྱིས་ཇ་ལོ་མའི་རྫས་འགྱུར་གྲུབ་ཚུལ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་ཏེ། མཐའ་མར་གྲུབ་པའི་ཇ་ལྗང་ཁུའི་རོ་དང་དྲིར་ཕན་ཐོགས། ཇ་ལྗང་ཁུའི་གྲགས་ཅན་གྱི་ཐོན་ས་ཁུལ་ དཔེར་ན། རྒྱ་ནག་གི་Longjing, ཉི་ཧོང་གི་Shizuoka, ཀོ་རི་ཡའི་Jeju-do སོགས་ནི་རང་གི་དམིགས་བསལ་བའི་ས་ཆུའི་གནས་སྟངས་ཀྱིས་གྲགས་པ་དང་། དེས་དེ་དག་གི་ཇར་ཁྱད་ཆོས་དམིགས་བསལ་བ་སྟེར།

(ཇ་ལྗང་ཁུའི་སྡོང་པོའི་པར་རིས་ (Camellia sinensis)། ལྗང་ཁུའི་ལོ་མ་རྒྱས་པ་དང་ཇའི་ལྡེ་གུ་མངོན་པར་བསྟན་ཏེ། ཇ་ཤིང་གི་ཕྱི་རྣམ་སྟོན་པ།)

༤. བཟོ་སྐྲུན་གྱི་བྱ་རིམ། (སྲོལ་རྒྱུན་དང་དེང་རབས།)

• སོག་ལེན། (དཔྱིད་ཀའི་སོག་ལེན། ཐོག་མའི་འཛུལ་བྱེད།)

  • སོག་ལེན་གྱི་དུས་ཚོད། (དཔྱིད་ཀ - དཔྱིད་ཀ་སྔ་མོ།) ཇ་ལྗང་ཁུ་སྤུས་ཚད་མཐོ་བོ་བཟོ་བར་སོག་ལེན་གྱི་དུས་ཚོད་ནི་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན། ཇ་ལྗང་ཁུ་རིན་ཐང་ཆེ་ཤོས་དེ་དཔྱིད་ཀར་“First Flush” (ཐོག་མའི་སོག་ལེན)ཞེས་པའི་དུས་སུ་སོག་ལེན་བྱེད་པ་ཡིན་ ལ། དེའི་སྐབས་གཞོན་ཤོས་དང་། འཇམ་ཤོས་ཀྱི་མྱུ་གུ་ སྟེ། སྟེང་གི་ལྡེ་གུ་དང་དེའི་འགྲམ་གྱི་ལོ་མ་ཆུང་ཆུང་གཅིག་གཉིས་བཅས་སོག་ལེན་བྱེད། དཔྱིད་ཀ་སྔ་མོའི་སོག་ལེན་(ཟླ་བཞི་བའི་ལོ་གསར་སྔོན་དུ་) ནི་**སྤུས་ཚད་མཐོ་ཤོས་**སུ་བརྩི་སྲུང་བྱེད་ཅིང་། དེས་**འཇམ་ཤོས། མངར་མོ། དྲི་ཞིམ་ཕྲ་མོ་**ལྡན་པའི་ཇ་སྟེར། ཕྱིས་ཀྱི་སོག་ལེན་(གཉིས་པ། གསུམ་པ། དབྱར་ཀའི་སོག་ལེན་) ནི་སྤྱིར་**སྤུས་ཚད་དམའ་བའི་ཇ་**སྟེར་ཅིང་། **རོ་ཚ་“ལྗང་ཁུ”ཆེ་བ་དང་ཁ་ཚ་བ་ཆེ་བ་**ལྡན།
  • ལག་པས་སོག་ལེན། (སྤུས་ཚད་མཐོ་བོར་གཙོ་བོ་བྱེད།) **ཇ་ལྗང་ཁུ་སྤུས་ཚད་མཐོ་བོ་**བཟོ་བར་རྒྱུན་དུ་སོག་ལེན་ནི་**ལག་པ་ཁོ་ནས་**བྱེད། ལག་པས་སོག་ལེན་བྱེད་པས་གཞོན་ཞིང་འཇམ་པའི་མྱུ་གུ་ཁོ་ན་འདེམས་སྒྲུག་བྱེད་ཐུབ་པས་ མ་རྒྱུའི་སྤུས་ཚད་མཐོ་བོ་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད། **འཕྲུལ་ཆས་ཀྱིས་སོག་ལེན་**བྱེད་པ་ནི་**མང་ཚོགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་དང་རིན་གོང་ཕོག་བདེ་བའི་ཇ་ལྗང་ཁུ་**བཟོ་བར་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱང་། དེས་བདམས་སྒྲུག་དཀོན་པས་རྩུབ་པའི་ལོ་མ་བསྡུ་སྲིད།
  • སོག་ལེན་གྱི་དབྱེ་བ། (“Flush”) ཇ་ལྗང་ཁུ་སོག་ལེན་སྐབས་རྒྱུན་དུ་**“flushes”**སྟེ། སྟེང་གི་ལྡེ་གུ་དང་དེའི་འགྲམ་གྱི་གཞོན་ལོ་མ་གྲངས་ངེས་ཅན་ལྡན་པའི་མྱུ་གུ་བསྡུ། “flush”ཀྱི་རིགས་(དཔེར་ན། ལྡེ་གུ་དང་ལོ་མ་གཅིག ལྡེ་གུ་དང་ལོ་མ་གཉིས། ལྡེ་གུ་དང་ལོ་མ་གསུམ་སོགས་) ཀྱང་གྲུབ་པའི་ཇའི་**སྤུས་ཚད་དང་ཁྱད་ཆོས་**ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས། “flushes”ཇེ་གཞོན་ཇེ་རིན་ཐང་ཆེ་བར་བརྩི།

• ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས། (“ལྗང་ཁུ་བསད་པ།”, 杀青 - Shāqīng) ཇ་ལྗང་ཁུའི་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་རིམ་པ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེས་ཇའི་རིགས་གཞན་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་བའི་གཞི་རྩ་ཡིན། **ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་ནི་ཇ་ལོ་མའི་སྦྱོང་བརྡར་(འཁྱག་འཕྲོད་) འགོག་པ་**སྟེ། འཁྱག་འཕྲོད་ལ་ཁུར་འཁྱེར་བྱེད་མཁན་གྱི་རྫས་སྦྱོར་(polyphenol oxidase) གི་ནུས་པ་མེད་པར་བཟོས་ཏེ། འཁྱག་འཕྲོད་མི་འབྱུང་བར་བྱེད། ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས་བྱས་པས་**ལོ་མའི་རང་བྱུང་གི་ལྗང་ཁུ་མདོག་དང་། ཕན་ཐོགས་ཆེ་བའི་རྫས་རྒྱུ་མང་པོ། དེ་བཞིན་ཇ་ལྗང་ཁུའི་“ལྗང་ཁུ”རོ་བཅས་ཉར་ཚགས་**བྱེད། ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་གཙོ་བོ་གཉིསཡོད་པ་སྟེ།

  • རླངས་པས་བཙོ་བ། (Steaming) **ཉི་ཧོང་གི་ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་**ཡིན་པ་དང་། དེར་སོག་ལེན་དུས་ཀྱི་ཇ་ལོ་མ་གསར་པ་རྣམས་དྲོད་ཚད་100°Cཡས་མས་ཀྱི་རླངས་པས་དུས་ཡུན་ཐུང་ངུ་(སྐར་མ་1-2)རིང་བཙོ། **རླངས་པས་བཙོས་པས་ཇར་“མཚོ་ངོས་“དང་། “མཚོ་རྩྭ་“དང་། “གསར་པའི་“དྲི་**སྟེར་བ་དེ་ནི་Sencha དང་Gyokuro ལྟ་བུའི་ཉི་ཧོང་ཇ་ལྗང་ཁུའི་ཁྱད་ཆོས་ཡིན།
  • གཟན་ཁོག་ནང་བསྲེགས་པ། (Pan-firing/Roasting) **རྒྱ་ནག་གི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་**ཡིན་པ་དང་། དེར་ལོ་མ་རྣམས་**གཟན་ཁོག་ཆེན་པོ་(དཀྱུས་མའི་གཟན་) དང་། བསྲེག་སྲང་གི་སྟེང་**དྲོད་ཚད་མཐོ་པོར་(250-300°C) སྐར་མ་ག་ཚོད་རིང་བསྲེགས། **བསྲེགས་པས་ཇར་“སྟར་ཀའི་“དང་། “བསྲེགས་པའི་“དང་། “ས་འོག་གི་“དྲི་**སྟེར་བ་དེ་ནི་Longjing དང་Bi Luo Chun ལྟ་བུའི་རྒྱ་ནག་ཇ་ལྗང་ཁུའི་ཁྱད་ཆོས་ཡིན། དེང་རབས་ཀྱི་བཟོ་སྐྲུན་ནང་བསྲེག་པར་**འཁོར་སྒྱུར་བྱེད་པའི་ཟངས་ཁོག་དང་། རྒྱུད་གཏོང་བྱེད་པའི་སྦྱོང་བརྡར་ཁང་**བེད་སྤྱོད་བྱེད།

• དྲིལ་བ། དབྱེ་གཞི་བཟོ་བ། (揉捻 - Róuniǎn) ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས་བྱས་རྗེས། ལོ་མ་རྣམས་**དྲིལ་**ནས་**དབྱིབས་ངེས་ཅན་ཞིག་སྟེར་བ་དང་། ཕྲ་ཕུང་གི་གྲུབ་ཚུལ་ཞིག་བཅོས་**ཏེ། དེས་དྲི་ཞིམ་པའི་རྫས་རྒྱུ་ཕྱིར་གློད་པ་དང་ཁུ་བཙོ་བར་གྲ་སྒྲིག་བྱེད། **དྲིལ་སྟངས་ཀྱི་དབྱིབས་**ནི་**སྣ་མང་**ཡོད་པ་དང་། ཇ་ལྗང་ཁུའི་རིགས་ལ་བརྟེན་ནོ།

  • ལེབ་ལྡེབ་བྱས་པ། Longjing (龙井) བཟོ་བར་བེད་སྤྱོད་བྱེད། ལོ་མ་ལེབ་ལྡེབ་བྱས་ཏེ། ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་**“ཐང་ཤིང་གི་ཁབ་“ལྟ་བུའི་ལེབ་མོ་དང་བུ་མེད་པའི་དབྱིབས་**ཞིག་ཏུ་སྒྱུར།
  • གཅུར་ལྡེབ་ཀྱི་དབྱིབས༌། Bi Luo Chun (碧螺春) བཟོ་བར་བེད་སྤྱོད་བྱེད། ལོ་མ་རྣམས་**ཆུང་ཞིང་དམ་པོའི་གཅུར་ལྡེབ་དུ་**དྲིལ་ཏེ། སབ་གོང་དང་འདྲ་བར་བཟོ།
  • “མིག་སྨན་“གྱི་དབྱིབས། Chun Mei (珍眉) བཟོ་བར་བེད་སྤྱོད་བྱེད། ལོ་མ་རྣམས་**མིག་སྨན་དང་འདྲ་བའི་གུག་པོའི་དབྱིབས་**སུ་དྲིལ།
  • ཁབ་ཀྱི་དབྱིབས། Xin Yang Mao Jian (信阳毛尖) བཟོ་བར་བེད་སྤྱོད་བྱེད། ལོ་མ་རྣམས་**སྲབ་ཞིང་དྲང་པོའི་“ཁབ་ཆུང་“**དུ་སྒྱུར།
  • མུ་ཏིག་གི་དབྱིབས། Gong Ting Bi Luo (宫廷碧螺) བཟོ་བར་བེད་སྤྱོད་བྱེད། ལོ་མ་རྣམས་**ཆུང་ཞིང་དམ་པོའི་“མུ་ཏིག་“**ཏུ་དྲིལ།
  • ལོ་མའི་དབྱིབས། ཇ་ལྗང་ཁུ་ཁ་ཤས་ནི་ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས་བྱས་རྗེས་དང་དྲིལ་བ་ཉུང་ཙམ་བྱས་རྗེས་**རང་བྱུང་གི་ལོ་མའི་དབྱིབས་**སུ་ལུས་པ་དང་། དཔེར་ན་Sencha (煎茶)། **འཕྲུལ་ཆས་ཀྱིས་དྲིལ་བ་**ནི་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཆེ་བའི་སྐབས་སུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད།

• སྐམ་པར་བཅུག་པ། (干燥 - Gānzào) དྲིལ་བའི་ལོ་མ་རྣམས་**སྐམ་པར་བཅུག་**ནས། མོ་ཚད་3-5% བར་ཉུང་དུ་གཏོང་བ་དང་། ཇའི་དབྱིབས་དང་སྤུས་ཚད་སྲ་བརྟན་བྱེད། **སྐམ་པར་བཅུག་པ་ནི་དྲོད་ཚད་80-120°C ཡོད་པའི་ཚ་རླུང་**ནང་དུས་ཡུན་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་རིང་བྱེད། སྐམ་པར་བཅུག་པའི་ཐབས་ལམ་མི་འདྲ་བ བེད་སྤྱོད་བྱེད་པ་སྟེ།

  • མཁའ་རླུང་ངོས་ནས་སྐམ་པར་བཅུག་པ། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཐབས་ལམ་ཡིན་པ་དང་། དེར་ལོ་མ་རྣམས་**མཁའ་སྤྲོད་ངོས་སམ་རླུང་གཏོང་ཡག་པོ་ཡོད་པའི་ཁང་པའི་ནང་**སྐམ་པར་བཅུག དལ་གྱིས་སྐམ་པར་གཏོང་བས་དྲི་ཞིམ་ཉར་ཚགས་བྱེད་ཀྱང་། གནམ་གཤིས་ལ་རག་ལས།
  • སྦྱོང་བརྡར་ཁང་ངོས་ནས་སྐམ་པར་བཅུག་པ། **དྲོད་ཚད་དང་རླུང་འཁོར་སྐྱོད་**ཚད་ལྡན་བྱེད་པའི་སྦྱོང་བརྡར་ཁང་བེད་སྤྱོད། མགྱོགས་པོ་དང་ཚད་ལྡན་བྱེད་ཐུབ་པའི་ཐབས་ལམ་ཡིན།
  • བསྲེགས་པ། ཇ་ལྗང་ཁུ་ཁ་ཤས་ནི་མཐའ་མའི་སྐམ་པར་བཅུག་པའི་རིམ་པར་**ཡང་བསྐྱར་བསྲེགས་**ཏེ་ “སྟར་ཀའི་” དང་ “བསྲེགས་པའི་” དྲི་ཞིམ་ཆེ་རུ་གཏོང་བ། དཔེར་ན་Hojicha (焙じ茶 - ཉི་ཧོང་གི་བསྲེགས་པའི་ཇ་ལྗང་ཁུ་)།

• དབྱེ་བ་དང་འདེམས་སྒྲུག (分级 - Fēnjí) སྐམ་པོ་བཟོས་པའི་ཇ་ལྗང་ཁུ་རྣམས་ལོ་མའི་ཚད། དབྱིབས། ཕྱི་རྣམ། སྤུས་ཚད་བཅས་ལ་གཞིགས་ནས་དམིགས་བསལ་གྱི་ཚགས་མ་དང་མིག་གིས་བལྟས་ཏེ་དབྱེ་བ་དང་འདེམས་སྒྲུགབྱེད། **དབྱེ་བ་དང་འདེམས་སྒྲུག་བྱེད་པས་ཚོང་ར་མི་འདྲ་བ་དང་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཡུལ་མི་འདྲ་བའི་ཆེད་དུ་རིགས་དང་སྤུས་ཚད་མི་འདྲ་བའི་ཇ་སོ་སོར་ཕྱེ་**ཐུབ། **སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་སྤྱིར་ཚད་གཅིག་པ་དང་མདོག་གཅིག་པ་ཡོད་པའི་ཆ་ཚང་ཞིང་མ་ཉམས་པའི་ལོ་མ་ལས་གྲུབ་**ཡོད།

(ཇ་ལྗང་ཁུའི་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་བྱ་རིམ་སྟོན་པའི་པར་རིས། – སོག་ལེན། ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས། དྲིལ་བ། སྐམ་པར་བཅུག་པ། – བཅས། བརྙན་འཕྲུལ་ཞིག་སྟེ། ཇ་ལོ་མ་གསར་པ་ནས་གྲུབ་ཡས་ཀྱི་ཇ་བར་གྱི་རིམ་པ་ཁག་སྟོན་པ།)

༥. རིགས་དང་དབྱེ་བ།

ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་**རིགས་དང་དབྱེ་བའི་ཁྱད་པར་སྣ་ཚོགས་**ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་ནི་འབྱུང་ཡུལ། ཇ་ཤིང་གི་རིགས། བཟོ་བཅོས་ཀྱི་ཐབས་ལམ། སོག་ལེན་གྱི་དུས་ཚོད། རྒྱུ་རྐྱེན་གཞན་དག་བཅས་ལ་གཞིགས་ནས་ཁྱད་པར་ཡོད། ཇ་ལྗང་ཁུའི་དབྱེ་ཁག་གཙོ་བོ་དང་གྲགས་ཅན་གྱི་རིགས་ཁག་ལ་གཤམ་གསལ་ལྟར་ཡོད།

• རྒྱ་ནག་གི་ཇ་ལྗང་ཁུ། (中国绿茶 - Zhōngguó lǜchá)

  • Longjing (龙井 - Dragon Well) **གྲགས་ཅན་ཤོས་དང་ཆེ་མཐོང་ཤོས་ཀྱི་རྒྱ་ནག་ཇ་ལྗང་ཁུ་**ཡིན། འབྱུང་ཡུལ་ནི་ཀྲེ་ཅང་ཞིང་ཆེན་ཧང་ཀྲོའུ་ས་ཁུལ་Longjing རི་བོ་ཡིན། **ལེབ་ཞིང་བུ་མེད་པའི་ལོ་མའི་དབྱིབས། “ཐང་ཤིང་གི་ཁབ་“**ལྟ་བུ། འཇམ་ཞིང་མངར་ལ་གསལ་བའི་རོ་ཚ། སྟར་ཀ་དང་ཤིང་ཏོག་གི་ཟམ་མེད་ཀྱི་དྲི་ཞིམ་ཕྲ་མོ། མེ་ཏོག་གི་དྲི་ཞིམ། **གཟན་ཁོག་ནང་བསྲེགས་པ་**ནི་ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཡིན།
  • Bi Luo Chun (碧螺春 - Green Snail Spring) འབྱུང་ཡུལ་ནི་ཅང་སུའུ་ཞིང་ཆེན་Dongting རི་བོའི་ས་ཁུལ་ཡིན། **ཆུང་ཞིང་དམ་པོའི་གཅུར་ལྡེབ་“སབ་གོང་“**ལྟ་བུའི་ལོ་མ་དེ་དག་གི་སྟེང་དུ་སྤུ་དཀར་པོ་ཡོད། དྲག་ཤོས་ཀྱི་ཤིང་ཏོག་དང་མེ་ཏོག་གི་དྲི་ཞིམ། གསལ་ཞིང་མངར་བའི་རོ་ཚ། ཅུང་ཟད་ཁ་ཚ་བ། **གཟན་ཁོག་ནང་བསྲེགས་པ་**ནི་ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཡིན།
  • Huangshan Maofeng (黄山毛峰 - Yellow Mountain Fur Peak) འབྱུང་ཡུལ་ནི་ཨན་ཧུའེ་ཞིང་ཆེན་Huangshan རི་བོ་ཡིན། སྤུ་དཀར་པོ་ཡོད་པའི་ཁབ་ཀྱི་དབྱིབས་ཀྱི་ལོ་མ། “རི་བོའི་རྩེ་མོ་“དང་འདྲ་བ། འཇམ་ཞིང་མངར་ལ་མེ་ཏོག་གི་རོ་ཚ། orchid གི་ཟམ་མེད་ཀྱི་དྲི་ཞིམ་ཕྲ་མོ། གསལ་ཞིང་དྲོད་སྐྱེད་པའི་དྲི་ཞིམ། **གཟན་ཁོག་ནང་བསྲེགས་པ་**ནི་ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཡིན།
  • Liu An Gua Pian (六安瓜片 - Liu An Melon Seed) འབྱུང་ཡུལ་ནི་ཨན་ཧུའེ་ཞིང་ཆེན་Liu’an ས་ཁུལ་ཡིན། “ཁ་སྣུམ་གྱི་ས་བོན་“དང་འདྲ་བའི་ལེབ་ཞིང་སྒོ་ངའི་དབྱིབས་ཀྱི་ལོ་མ། རོ་ཚ་“ལྗང་ཁུ།” སྔོ་ཚལ་གྱི་རོ་ཚ། སྟར་ཀ་དང་“བསྲེགས་པའི་“ཟམ་མེད་ཀྱི་དྲི་ཞིམ་ཕྲ་མོ། གསལ་ཞིང་དྲོད་སྐྱེད་པའི་དྲི་ཞིམ། **གཟན་ཁོག་ནང་བསྲེགས་པ་**ནི་ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཡིན།
  • Xin Yang Mao Jian (信阳毛尖 - Xin Yang Fur Tip) འབྱུང་ཡུལ་ནི་ཧོ་ནན་ཞིང་ཆེན་Xinyang ས་ཁུལ་ཡིན། སྲབ་ཞིང་དྲང་པོའི་“ཁབ་ཆུང་“ལྟ་བུའི་ལོ་མ། སྤུ་དཀར་པོ་ཡོད། གསར་པའི་“ལྗང་ཁུ།” རྩྭ་རྩིའི་རོ་ཚ། སྟར་ཀ་དང་“སྲན་མའི་“ཟམ་མེད་ཀྱི་དྲི་ཞིམ་ཕྲ་མོ། གསལ་ཞིང་དྲོད་སྐྱེད་པའི་དྲི་ཞིམ། **གཟན་ཁོག་ནང་བསྲེགས་པ་**ནི་ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཡིན།
  • Zhu Ye Qing (竹叶青 - Bamboo Leaf Green) འབྱུང་ཡུལ་ནི་སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་Emei རི་བོ་ཡིན། “སྨྱུག་མའི་ལོ་མ་“དང་འདྲ་བའི་ལེབ་ཞིང་དྲང་པོའི་ལོ་མ། གསར་པའི་“ལྗང་ཁུ།” རྩྭ་རྩིའི་རོ་ཚ། སྟར་ཀ་དང་“སྲན་མའི་“ཟམ་མེད་ཀྱི་དྲི་ཞིམ་ཕྲ་མོ། གསལ་ཞིང་དྲོད་སྐྱེད་པའི་དྲི་ཞིམ། **གཟན་ཁོག་ནང་བསྲེགས་པ་**ནི་ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཡིན།

• ཉི་ཧོང་གི་ཇ་ལྗང་ཁུ། (日本緑茶 - Nihon ryokucha)

  • Sencha (煎茶 - Infused Tea) **ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་དང་དར་ཤོས་ཀྱི་ཉི་ཧོང་ཇ་ལྗང་ཁུ་**ཡིན། ལོ་མའི་དབྱིབས་ཀྱི་ཇ། ཁབ་ཀྱི་དབྱིབས། གསར་པའི་“ལྗང་ཁུ།” རྩྭ་རྩིའི་རོ་ཚ། ཅུང་ཟད་ཁ་ཚ་བ་དང་“མཚོ་ངོས་ཀྱི་“ཟམ་མེད། གསལ་ཞིང་དྲོད་སྐྱེད་པའི་དྲི་ཞིམ། **རླངས་པས་བཙོས་པ་**ནི་ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཡིན།
  • Gyokuro (玉露 - Jade Dew) **ཆེ་མཐོང་ཤོས་དང་རིན་གོང་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་ཉི་ཧོང་ཇ་ལྗང་ཁུ་**ཡིན། ལོ་མའི་དབྱིབས་ཀྱི་ཇ། སྲབ་ཞིང་གུག་པའི་“ཁབ་ཆུང་”། རོ་ཚ་“མངར་བ།” “umami”། ཁ་ཚ་བ་ཆུང་དྲགས། “མཚོ་ངོས་ཀྱི་“དང་“མཚོ་རྩྭའི་“དྲི་ཞིམ། **རླངས་པས་བཙོས་པ་**ནི་ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཡིན། **སོག་ལེན་སྔོན་གྱི་གཟའ་འཁོར་2-3 རིང་གྲིབ་མའི་ནང་དུ་སྐྱེད་སྲིང་བྱེད་པ་**ནི་L-theanine དང་ཁློ་རོ་ཕིལ་གྱི་ཚད་མཐོ་རུ་གཏོང་བའི་ལག་རྩལ་དམིགས་བསལ་ཞིག་ཡིན།
  • Matcha (抹茶 - Ground Tea) ཇ་ལྗང་ཁུའི་ཕྱེ་མ། Tencha (碾茶) ཞེས་པ Gyokuro བཞིན་གྲིབ་མའི་ནང་དུ་སྐྱེད་སྲིང་བྱས་པའི་ལོ་མ་ལས་བཟོས། མདོག་ལྗང་ཁུ་གསལ་པོ། “umami”། ཅུང་ཟད་ཁ་ཚ་ལ་“རྩི་ཤུན་“གྱི་རོ་ཚ། མར་ཁུའི་བྱུག་ཤུན། “མཚོ་ངོས་ཀྱི་“དང་“མཚོ་རྩྭའི་“དྲི་ཞིམ། **རླངས་པས་བཙོས་པ་**ནི་ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཡིན། **ཉི་ཧོང་གི་ཇའི་མཆོད་སྒོ་**དང་བཟོ་བྱ་བཟོ་སྐྲུན་དུ་བེད་སྤྱོད།
  • Hojicha (焙じ茶 - Roasted Tea) **ཉི་ཧོང་གི་བསྲེགས་པའི་ཇ་ལྗང་ཁུ་**སྟེ། སྤྱིར་Sencha དང་Bancha བེད་སྤྱོད་བྱེད། ཁུ་བའི་མདོག་དམར་སེར། “བསྲེགས་པའི་” “སྟར་ཀའི་” “ཀ་ར་མེལ་” དྲི་ཞིམ། རོ་ཚ་འཇམ་ཞིང་ཞིང་སུམ། ཁ་ཚ་བ་མེད། **བསྲེགས་པ་**ནི་ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས་དང་མཐའ་མའི་སྦྱོང་བརྡར་ཡིན། ཁ་ཕེ་ཡིན་གྱི་ཚད་དམའ་བོ།།
  • Genmaicha (玄米茶 - Brown Rice Tea) **ཉི་ཧོང་གི་ཇ་ལྗང་ཁུ་དང་བསྲེགས་པའི་བྲས་ནག་**བསྲེས་པ། “ལྗང་ཁུ་“དང་“སྟར་ཀའི་“རོ་ཚའི་སྦྲེལ་མ། “བསྲེགས་པའི་“དྲི་ཞིམ། གསལ་ཞིང་“རྒྱགས་བསྐྱེད་“བྱེད་པའི་འཐུང་བྱེད། གཞི་རྩའི་ཇར་Bancha དང་ Sencha བེད་སྤྱོད་བྱེད།

• ཀོ་རི་ཡའི་ཇ་ལྗང་ཁུ། (한국녹차 - Hanguk nokcha)

  • Ujeon (우전 - Before Rain) **ཀོ་རི་ཡའི་ཇ་ལྗང་ཁུའི་སོག་ལེན་སྔ་ཤོས་དང་འཇམ་ཤོས་**ཡིན། ལོ་མའི་དབྱིབས་ཀྱི་ཇ། སྲབ་ཞིང་འཇམ་པའི་ལོ་མ། འཇམ་ཞིང་མངར་ལ་མེ་ཏོག་གི་རོ་ཚ། “རྩྭ་རྩིའི་“དང་“མཚོ་ངོས་ཀྱི་“ཟམ་མེད་ཕྲ་མོ། བཟང་ཞིང་དྲི་ཞིམ་པ། ལག་པས་ཞིབ་ཚགས་ཀྱིས་སྦྱོང་བརྡར་བྱེད།།
  • Sejak (세작 - Thin Sparrow) **ཀོ་རི་ཡའི་ཇ་ལྗང་ཁུའི་གཉིས་པའི་སོག་ལེན་**ཡིན། ལོ་མའི་དབྱིབས་ཀྱི་ཇ། ལོ་མ་དེ་བས་དབྱེ་གཞི་གཏན་ལ་ཕབ་པ། འཇམ་ཞིང་Ujeon ལས་“ལྗང་ཁུའི་“རོ་ཚ་ཆེ་བ། མངར་བའི་ཚད་རན་པ། གསལ་ཞིང་དྲོད་སྐྱེད་པའི་དྲི་ཞིམ། འཇམ་པོ་དང་གསལ་བའི་རོ་ཚའི་བར་གྱི་ཆ་བསྙོམས།།
  • Jungjak (중작 - Medium Sparrow) **ཀོ་རི་ཡའི་ཇ་ལྗང་ཁུའི་འབྲིང་རིམ་གྱི་སོག་ལེན་**ཡིན། ལོ་མའི་དབྱིབས་ཀྱི་ཇ། ལོ་མ་སྨིན་པའི་ཚད་འབྲིང་རིམ། ཆ་བསྙོམས་ལྡན་པའི་“ལྗང་ཁུའི་“རོ་ཚ། ཁ་ཚ་བའི་ཚད་རན་པ། མངར་བའི་ཟམ་མེད་ཕྲ་མོ། ཇ་ལྗང་ཁུའི་“སྲོལ་རྒྱུན་“གྱི་རོ་ཚ། ཀུན་ཁྱབ་ཆེ་ཞིང་དར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་རིགས།།
  • Daejak (대작 - Large Sparrow) **ཀོ་རི་ཡའི་ཇ་ལྗང་ཁུའི་སོག་ལེན་ཕྱི་མ་**ཡིན། ལོ་མའི་དབྱིབས་ཀྱི་ཇ། ལོ་མ་སྨིན་ཤོས། རོ་ཚ་“ལྗང་ཁུ་“ཆེ་བ། སོག་ལེན་སྔ་མ་ལས་ཁ་ཚ་བ་ཆེ་བ། “དྲོད་སྐྱེད་“བྱེད་པའི་ནུས་པ། རིན་གོང་ཕོག་བདེ་བ། ཉིན་རེའི་མཁོ་ཆས་ཀྱི་“སྟོབས་ཆེ་བའི་“ཇ་ལྗང་ཁུ།།

(ཇ་ལྗང་ཁུའི་ཁྱད་པར་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་པར་རིས། – རྒྱ་ནག་གི་Longjing, ཉི་ཧོང་གི་Sencha, ཀོ་རི་ཡའི་Ujeon, Matcha – བཅས་པའི་བརྙན་འཕྲུལ་ཞིག་སྟེ། ཇ་ལྗང་ཁུའི་རིགས་དང་ལོ་མའི་དབྱིབས་མི་འདྲ་བ་སྟོན་ཞིང་། ཇ་ལྗང་ཁུའི་དབྱིབས་དང་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་སྣ་ཚོགས་མངོན་པར་བྱེད།)

༦. དབང་པོའི་ཚོར་བའི་རྣམ་པ།

• རོ་ཚ། ཇ་ལྗང་ཁུའི་རོ་ཚ་ནི་རིགས། དབྱེ་བ། ས་ཆུའི་གནས་སྟངས། བཙོ་སྟངས་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས་**རྒྱ་ཁྱོན་ཆེན་པོའི་ནང་**འགྱུར་བ་ཡོད། ཇ་ལྗང་ཁུའི་རོ་ཚའི་སྤྱིར་བཏང་གི་ངོ་སྤྲོད་ཚིག་ཏུ་གཤམ་གསལ་ལྟར་ཡོད།
  • རྩྭ་རྩིའི་རོ། (Grassy) གསར་དུ་བརྒྱུས་པའི་རྩྭ། ལོ་མ་གསར་པ། “ལྗང་ཁུའི་“ཟམ་མེད།
  • སྔོ་ཚལ་གྱི་རོ། (Vegetal) སྔོ་ཚལ། “སྔོ་ཚལ་ལྗང་ཁུ།” ཤིང་ཕན། སྲན་མ། བག་ཕྱེ་ལ།
  • མཚོ་ངོས་ཀྱི་རོ། (Marine/Seaweed) “མཚོ་རྩྭ།” “མཚོ་ཚལ།” “ཨའོ་ཌིན་“གྱི་ཟམ་མེད།
  • སྟར་ཀའི་རོ། (Nutty) བསྲེགས་པའི་སྟར་ཀ། ཨཱལ་མན། སྟར་ཀ་སྐྱ། “སྟར་ཀའི་མངར་བ།”།
  • མེ་ཏོག་གི་རོ། (Floral) ཇཱསིམ། orchid། ལི་ལི། མེ་ཏོག་གི་ཟམ་མེད་ཕྲ་མོ།
  • ཤིང་ཏོག་གི་རོ། (Fruity) སི་ཊརས། ཀུ་ཤུ། ལི་ཏོ། ཤིང་ཏོག་གི་མངར་བའི་ཟམ་མེད་ཕྲ་མོ།
  • མངར་བ། (Sweet) རང་བྱུང་གི་མངར་བ། སྦྲང་རྩིའི་ཟམ་མེད། ཀ་ར་མེལ་གྱི་ཟམ་མེད།
  • ཨུ་མ་མི། (Umami) “ཤ་རྒྱགས་པའི།” “ཐུག་ཁུའི།” “ཟས་སྣོད་ས་བྷོ་རི་“རོ་ཚ་སྟེ། ཉི་ཧོང་གི་ཇ་ལྗང་ཁུ་ལྷག་པར་Gyokuro དང་Matcha ར་ཁྱད་པར་བ།
  • ཁ་བ། (Bitter) རིགས་དང་བཙོ་སྟངས་ལ་བརྟེན་ནས་ཁ་བའི་ཚད་མི་འདྲ་བ་སྟེ། ཅུང་ཟད་ཁ་བ་ནས་གསལ་པོའི་ཁ་བའི་བར་ཡོད།
  • ཁ་རྩུབ་པ། (Astringent) ཁ་ནང་དུ་“རྩུབ་པའི་“ཚོར་བ། ཁ་ཚ་བ། ཏན་ནིན། ཚད་རན་ཞིང་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཞིག་དགོས།
• དྲི་ཞིམ། ཇ་ལྗང་ཁུའི་དྲི་ཞིམ་ཡང་ཧ་ཅང་སྣ་མང་བ་ཡིན་ཀྱང་། སྤྱིར་བཏང་གི་ངོ་སྤྲོད་ཚིག་ལ་ཡོད་པ་སྟེ།
  • གསར་པ། (Fresh) “ལྗང་ཁུ།” “གསལ་བ།” “སོགས་འཚོ་བའི་“དྲི་ཞིམ།
  • རྩྭ་རྩིའི་དྲི། (Grassy) གསར་དུ་བརྒྱུས་པའི་རྩྭ། སྤང་གི་རྩྭ།
  • སྔོ་ཚལ་གྱི་དྲི། (Vegetal) སྔོ་ཚལ་ལྗང་ཁུ། ཤིང་ཕན། སྤ་ར་གུ།
  • མཚོ་ངོས་ཀྱི་དྲི། (Marine/Seaweed) “མཚོ་རྩྭ།” “ཨའོ་ཌིན་“གྱི་ཟམ་མེད།
  • མེ་ཏོག་གི་དྲི། (Floral) ཇཱསིམ། orchid། ལི་ལི། སྤང་གི་མེ་ཏོག
  • ཤིང་ཏོག་གི་དྲི། (Fruity) སི་ཊརས། ཀུ་ཤུ། ལི་ཏོ། ཤིང་ཏོག་གི་མངར་བ།
  • སྟར་ཀའི་དྲི། (Nutty) བསྲེགས་པའི་སྟར་ཀ། སྟར་ཀ་སྐྱ། ཨཱལ་མན།
  • བསྲེགས་པའི་དྲི། (Roasted) བསྲེགས་པ། “དུ་བའི་“དྲི་ཞིམ། (Hojicha ལྟ་བུའི་བསྲེགས་པའི་ཇ་ལྗང་ཁུར།)
• ཁུ་བའི་མདོག ཇ་ལྗང་ཁུའི་ཁུ་བའི་མདོག་ནི་ཇའི་རིགས་དང་རྒྱུན་འཛིན་གྱི་ཚད་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱ་སྨུག སེར་སྨུག གསེར་སྨུག ནས་རྒྱས་པའི་གཡུ་སྨུགབར་འགྱུར་བ་ཡོད། ཁུ་བ་ནི་དྭངས་ཤིང་གཙང་མ་ཡིན་དགོས་པ་མ་ཟད། རྙོག་འདམ་མེད་དགོས། ཁུ་བའི་མདོག་གིས་ཀྱང་ཇའི་སྤུས་ཚད་ཀྱི་མིག་གི་ཚོར་བར་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས།
• བྱུག་ཤུན། ཇ་ལྗང་ཁུའི་ཁུ་བའི་བྱུག་ཤུན་ནི་ཇའི་རིགས་དང་བཙོ་སྟངས་ལ་བརྟེན་ནས་**ལྕང་ལོ་བ། གསལ་ཞིང་དྲོད་སྐྱེད། “ཆུ་ལྟ་བུ།” “དར་གྱི་ལྟ་བུ།” “བུ་མེད་པ།” “མར་ཁུའི་ལྟ་བུ་“(Matcha ཕྱིར་) སོགས་**ཡོད། བྱུག་ཤུན་ནི་ཡིད་དུ་འོང་ཞིང་ཆ་བསྙོམས་ལྡན་པ་ཞིག་དགོས།

(ཇ་ལྗང་ཁུའི་དབང་པོའི་ཚོར་བའི་རྣམ་པའི་པར་རིས། – རོ་ཚའི་འཁོར་ལོ་ཞིག་སྟེ། རྩྭ་རྩིའི། སྔོ་ཚལ་གྱི། མེ་ཏོག་གི། སྟར་ཀའི་སོགས་རོ་ཚ་དང་དྲི་ཞིམ་གྱི་སྤྱིར་བཏང་གི་ངོ་སྤྲོད་ཚིག་སྟོན་ཞིང་། རོ་ཚའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱི་རྙོག་འཛིང་དང་ཁྱད་པར་སྣ་ཚོགས་མངོན་པར་བྱེད།)

༧. རྫས་འགྱུར་གྲུབ་ཚུལ་དང་འཕྲོད་བསྟེན་ལ་ཕན་པའི་ཁྱབ་བསྒྲགས།

ཇ་ལྗང་ཁུར་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ནུས་པ་ལྡན་པའི་རྫས་སྦྱོར་སྣ་ཚོགས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་ཡོད་པ་དང་། དེ་དག་གིས་འཕྲོད་བསྟེན་ལ་ཕན་པའི་ནུས་པ་སྟེར་སྲིད། ཇ་ལྗང་ཁུའི་རྫས་རྒྱུ་གཙོ་བོ་དང་དེ་དག་གི་ཁྱད་ཆོས་ནི།

• ཀ་ཊེ་ཁིན། (Catechins) **ཇ་ལྗང་ཁུའི་འཁྱག་འཕྲོད་འགོག་པའི་རྫས་རྒྱུ་གལ་ཆེན་**པོ་དེ་ཕྷ་ལ་བྷོ་ནོཡིད་ཀྱི་སྡེ་ཚན་དུ་གཏོགས། **Epigallocatechin-3-gallate (EGCG) ནི་ཇ་ལྗང་ཁུར་ཆེས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་པའི་ནུས་པ་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་ཀ་ཊེ་ཁིན་**ཡིན་པ་དང་། ཀ་ཊེ་ཁིན་སྤྱིའི་ནང་དོན་གྱི་50% ཙམ་ཟིན། ཀ་ཊེ་ཁིན་ལ་**འཁྱག་འཕྲོད་འགོག་པ། སྐྲན་འགོག་པ། ནད་འབུ་འགོག་པ། ནད་དུག་འགོག་པ་**བཅས་ཀྱི་ནུས་པ་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཡོད་(ཚོད་ལྟ་ཁང་ནང་དང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་སྟེང་གི་ཞིབ་འཇུག་དང་། མིའི་སྟེང་གི་ནད་ཐོག་ཞིབ་འཇུག་ཁ་ཤས།) ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་ཀ་ཊེ་ཁིན་གྱི་རང་བྱུང་གི་འབྱུང་ཁུངས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཤོས་ཤིག་ཡིན།
• ཁ་ཕེ་ཡིན། (Caffeine) ཇ་ལྗང་ཁུར་**ཚད་རན་ཀྱི་ཁ་ཕེ་ཡིན་**ཡོད་པ་དང་། ཁ་ཕེ་ལས་ཉུང་ཡང་རྩྭ་རྩིའི་ཇ་ལས་མང་། ཁ་ཕེ་ཡིན་ནི་**དབང་རྩའི་མ་ལག་གི་སྐུལ་སློང་རྫས་**ཤིག་ཡིན་པ་དང་། དྲོད་སྐྱེད། བློ་གཏད་འཇོག་པ། སེམས་དང་གཟུགས་ཀྱི་བྱ་བའི་ནུས་པ་ མཐོ་རུ་གཏོང་། ཇ་ལྗང་ཁུར་ཡོད་པའི་ཁ་ཕེ་ཡིན་གྱི་ཚད་ནི་རིགས། སྦྱོང་བརྡར་ཐབས་ལམ། བཙོ་སྟངས་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས་འགྱུར།
• L-theanine **ཇ་ཤིང་གི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་དམིགས་བསལ་བའི་ཨེ་མི་ནོ་ཨེ་སིད་**ཤིག་ཡིན་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཇ་ལྗང་ཁུར་ཡོད། L-theanine གིས་**ལྷུག་སྐྱེད། སེམས་ཁྲལ་དང་སེམས་ཁུར་ཆུང་དུ་གཏོང་བ། བསམ་བློ་ལེགས་སུ་གཏོང་བ་དང་བློ་གཏད་འཇོག་པ་**བཅས་ལ་ཕན་པར་མ་ཟད། སི་དེ་ཊིཕ་ནུས་པ་མེད། L-theanine དང་ཁ་ཕེ་ཡིན་གྱི་ལས་འཕྲོད་ཀྱི་ནུས་པས་ཁ་ཕེ་ལྟར་**དབང་རྩ་འཁྲུག་པ་མེད་པར་དྲོད་སྐྱེད་བྱེད་**ཐུབ།
• སྐྱེད་རྫས་དང་གཏེར་རྫས། ཇ་ལྗང་ཁུར་**སྐྱེད་རྫས་(སྐྱེད་རྫས་ C, སྐྱེད་རྫས་B སྡེ་ཚན། སྐྱེད་རྫས་K, ཕོ་ལིག་ཨེ་སིད།)**དང་**གཏེར་རྫས་(མེང་ག་ནིས། པོ་ཊཱ་སིམ། ཕཱོ་རིན། མེག་ནེ་སིམ། ཟངས། ཛིང་)**ཡོད། **ཇའི་ནང་གི་སྐྱེད་རྫས་དང་གཏེར་རྫས་ཀྱི་ནང་དོན་ཅུང་ཉུང་**ཡང་། ཇ་ལྗང་ཁུ་རྒྱུན་དུ་འཐུང་བས་དེ་དག་གི་སྤྱིའི་རྒྱུ་ཆར་ཕན་པ་སྟེར་སྲིད།
• རྫས་སྦྱོར་གཞན་དག ཇ་ལྗང་ཁུར་ཕྷ་ལ་བྷོ་ནོཡིད། པོ་ལི་ཕེ་ནོལ། ཨེ་མི་ནོ་ཨེ་སིད། སྙིང་སྤོས་སྣུམ། ཞིབ་ཤས་ཀྱི་རྫས་རྒྱུ་ སོགས་རོ་ཚ་དང་དྲི་ཞིམ། འཕྲོད་བསྟེན་ལ་ཕན་པའི་ནུས་པ་སྟེར་བའི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ནུས་པ་ལྡན་པའི་རྫས་སྦྱོར་གཞན་དག་ཀྱང་ཡོད།
• འཕྲོད་བསྟེན་ལ་ཕན་པར་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་པ། (ཚན་རིག་གི་ཞིབ་འཇུག་དང་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བེད་སྤྱོད།) ཞིབ་འཇུག་མང་པོས་ཇ་ལྗང་ཁུ་རྒྱུན་དུ་འཐུང་བ་དང་མི་ལུས་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་ལ་ཕན་པའི་ཁྱབ་ཆེ་བའི་ནུས་པ་སྣ་ཚོགས་དམ་འབྲེལ་ཡོད་པར་བསྟན་ཡོད་པ་སྟེ།

  • འཁྱག་འཕྲོད་འགོག་པའི་སྲུང་སྐྱོབ། ཇ་ལྗང་ཁུའི་ཀ་ཊེ་ཁིན་ནི་**འཁྱག་འཕྲོད་འགོག་པའི་ནུས་པ་ཆེན་པོ་**ལྡན་པ་དང་། དེས་**རང་དབང་གི་རྡུལ་ཕྲན་གྱིས་ཕྲ་ཕུང་ལ་ཐེབས་པའི་གནོད་པ་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་**དང་། **འཁྱག་འཕྲོད་གིས་སེམས་ཁུར་བཟོ་བ་**ཞེས་པ་དེ་ནི་གྲངས་ཀ་མང་པོའི་རྙིང་པའི་ནད་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཡིན་པར་བརྗོད།

  • སྙིང་དང་ཁྲག་རྩའི་འཕྲོད་བསྟེན་ལེགས་སུ་གཏོང་བ། ཞིབ་འཇུག་གིས་ཇ་ལྗང་ཁུ་རྒྱུན་དུ་འཐུང་བས་**ཁོ་ལེས་ཊ་རོལ་(སྤྱིའི་དང་“སྡུག་པའི་” LDL ཁོ་ལེས་ཊ་རོལ་) དང་ཁྲག་གནོན་ཚད་**དམའ་རུ་གཏོང་ཐུབ་པར་བསྟན་ཡོད་པ་དང་། དེས་**སྙིང་དང་ཁྲག་རྩའི་འཕྲོད་བསྟེན་ལེགས་སུ་**གཏོང་ཞིང་། སྙིང་གི་རྡོལ་རྨེན་དང་དབང་རྩའི་ནད་རིགས་ལྟ་བུའི་སྙིང་དང་ཁྲག་རྩའི་ནད་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཆུང་དུ་གཏོང་བར་བསྟན།

  • སྐྲན་འགོག་རྒོལ། ཞིབ་འཇུག་མང་པོས་(གཙོ་བོ་ཚོད་ལྟ་ཁང་ནང་དང་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་སྟེང་། མིའི་སྟེང་གི་ནད་ཡམས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ཁ་ཤས་) ཇ་ལྗང་ཁུའི་ཀ་ཊེ་ཁིན་ལ་**སྐྲན་འགོག་པའི་ནུས་པ་**ཡོད་པ་དང་། དེ་དང་མཆན་ཁུང་། བུ་སྣོད། གློ་བ། ལོང་ཕྱེད། ཕོ་བ་སོགས་ཀྱི་སྐྲན་ནད་ཁ་ཤས་ཀྱི་**འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཆུང་དུ་**གཏོང་བ་བཅས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་བསྟན། དེ་དག་གི་ནུས་པ་ངོས་ལེན་བྱེད་པར་མིའི་སྟེང་གི་ནད་ཐོག་ཞིབ་འཇུག་མུ་མཐུད་དགོས།

  • ཀླད་པའི་འཕྲོད་བསྟེན་དང་ཤེས་རིག་གི་བྱ་གཞག་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར། ཇ་ལྗང་ཁུར་ཡོད་པའི་ཁ་ཕེ་ཡིན་དང་L-theanine གིས་ཤེས་རིག་གི་བྱ་གཞག བློ་གཏད་འཇོག་པ། དྲན་པ། བློ་རྩལ་ བཅས་ལེགས་སུ་གཏོང་ཐུབ། ཇ་ལྗང་ཁུའི་འཁྱག་འཕྲོད་འགོག་རྫས་ཀྱིས་**དབང་རྩའི་ཕྲ་ཕུང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་ནུས་པ་**སྟེར་ཞིང་། ལོ་ན་བཟས་པས་འགྱུར་བ་དང་དབང་རྩའི་ཉམས་རིབས་ཀྱི་ནད་རིགས་ དཔེར་ན་ཨཱལ་ཛི་མར་གྱི་ནད་དང་པར་ཀིན་སོན་ནད་ལས་**ཀླད་པ་སྲུང་སྐྱོབ་**བྱེད་ཐུབ།

  • གཅིན་སྙི་ཟས་རིགས་೨ རིགས་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཆུང་དུ་གཏོང་བ། ཞིབ་འཇུག་ཁ་ཤས་ཀྱིས་ཇ་ལྗང་ཁུ་རྒྱུན་དུ་འཐུང་བ་ནི་**གཅིན་སྙི་ཟས་རིགས་೨ རིགས་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་ཉེན་ཁ་ཆུང་དུ་**གཏོང་བ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པར་བསྟན། ཇ་ལྗང་ཁུའི་ཀ་ཊེ་ཁིན་གྱིས་**ཨིན་སུ་ལིན་ལ་མཁོ་འདོད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཚོར་ཚད་ལེགས་སུ་གཏོང་བ་དང་ཁྲག་ནང་གི་གླུ་ཀོས་ཀྱི་ཚད་སྲུང་སྐྱོང་**བྱེད་ཐུབ།

  • ལྗིད་སྐྱ་དམའ་རུ་གཏོང་བ་དང་རྫས་འཕྲོད་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར། ཞིབ་འཇུག་ཁ་ཤས་ཀྱིས་ཇ་ལྗང་ཁུས་**རྫས་འཕྲོད་མགྱོགས་སུ་གཏོང་བ། ནུས་པ་ཟད་པའི་ཚད་མཐོ་རུ་གཏོང་བ། ཚིལ་ཞག་གི་འཁྱག་འཕྲོད་ཆེ་རུ་གཏོང་བ་**བཅས་ཀྱིས་**ལྗིད་སྐྱ་སྲུང་སྐྱོང་དང་རྒྱགས་ཆེན་འགོག་རྒོལ་**ལ་ཕན་པར་བསྟན།

  • ནད་འགོག་མ་ལག་སྟོབས་ཆེ་རུ་གཏོང་བ། ཇ་ལྗང་ཁུར་ཡོད་པའི་འཁྱག་འཕྲོད་འགོག་རྫས་དང་རྫས་སྦྱོར་གཞན་དག་གིས་**ནད་འགོག་མ་ལག་**ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་ཅིང་། གཟུགས་པོའི་ནད་འགོག་ནུས་པ་མཐོ་རུ་གཏོང་ཐུབ།

  • ནད་འབུ་འགོག་པ་དང་ནད་དུག་འགོག་པའི་ནུས་པ། ཇ་ལྗང་ཁུའི་ཀ་ཊེ་ཁིན་ལ་**ནད་འབུ་དང་ནད་དུག་འགོག་པའི་ནུས་པ་**ཡོད་པ་དང་། ཡམ་བུ་ཚད་པ་དང་ཆམ་པ་སོགས་**ནད་ཁ་ཤས་འགོག་པ་དང་བཅོས་བཅོས་བྱེད་པ་**མ་ཟད། ཁ་ཆུའི་འཕྲོད་བསྟེན་སྲུང་སྐྱོང་ལ་ཕན་ཐོགས།

  • ནུས་པ་གཞན་དག ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་**པར་ཀིན་སོན་ནད། མཆིན་པའི་ནད། རིམས་ནད། དེ་བཞིན་རྙིང་པའི་ནད་རིགས་གཞན་དག་**འགོག་པར་ཕན་པའི་ཐོག་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ཇ་ནི་སྨན་མིན་ལ། སྨན་བཅོས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་མི་འགྲོ་བ་གལ་ཆེ། འཕྲོད་བསྟེན་ལ་ཕན་པའི་ནུས་པ་ནི་རྒྱུན་དུ་དང་ཚད་རན་གྱིས་བདེ་ཐང་ལྡན་པའི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་དུ་འཐུང་བ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད།

༨. གྲ་སྒྲིག་དང་ཁུ་བཙོ་བ།

ཇ་ལྗང་ཁུ་ཁུ་ལེགས་པར་བཙོ་བ་ནི་དེའི་རོ་ཚ་དང་དྲི་ཞིམ་ཕྱིར་ཐོན་པ་དང་ཁ་བ་སྤྲོད་མི་ཆེད་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན། ཇ་ལྗང་ཁུ་ཁུ་བཙོ་བའི་གཞི་རྩའི་རྩ་དོན་ཁག

• ཆུའི་སྤུས་ཚད། ཆུའི་སྤུས་ཚད་ནི་ཇ་ལྗང་ཁུར་གལ་ཆེན་ཤིན་ཏུ་ཆེ། **འཇམ་ཞིང་ཚོན་ཁྲུ་བྱས་པའི་ཆུའམ་གཏེར་མའི་ཆུ་**གཏེར་རྫས་ཚད་དམའ་བོ་ཞིག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་དགོས། ཆུ་སྲ་བ་དང་སྦྱོང་བརྡར་བྱས་པའི་ཆུར་ཀློ་རིན་ཡོད་ན་ཇའི་རོ་ཚ་ཉམས་སྲིད།
• ཆུའི་དྲོད་ཚད། (ཧ་ཅང་གལ་ཆེ།) ཆུའི་དྲོད་ཚད་ནི་ཇ་ལྗང་ཁུ་ཁུ་བཙོ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གལ་ཆེ་ཤོས་ཡིན། ཆུ་ཚ་དྲགས་པ་(ཁོལ་ཆུ་) དེས་ལོ་མ་“ཚ་དྲོད་ཀྱིས་ཚིག་” པ་དང་**ཁ་བ་དང་ཁ་ཚ་བ་འཐོན་**ཏེ། དྲི་ཞིམ་ཕྲ་མོ་རྣམས་འཇིག་པར་བྱེད། ཇ་ལྗང་ཁུ་མང་ཆེ་བའི་ཆུའི་དྲོད་ཚད་ལེགས་ཤོས་ནི་70-85°C (160-185°F) ཡིན། དེ་བས་འཇམ་པའི་རིགས་ དཔེར་ན་Gyokuro དང་Ujeon ལྟ་བུར་ དྲོད་ཚད་དེ་བས་ཀྱང་དམའ་བ་སྟེ་ 60-70°C (140-160°F) དགོས། སྟོབས་ཆེ་བའི་ཇ་ལྗང་ཁུ་ Sencha དང་རྒྱ་ནག་གི་བསྲེགས་པའི་ཇ་ལྗང་ཁུ་ལྟ་བུར་**85°C (185°F) བར་**བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཆོག **གནམ་ཚད་འཇལ་ཆས་**བེད་སྤྱོད་ནས་ཆུའི་དྲོད་ཚད་ཚད་ལྡན་སྲུང་དགོས། ཆུ་ཁོལ་རྗེས་ཁུ་བཙོ་སྔོན་སྐར་མ་ག་ཚོད་རིང་གྲང་རུ་འཇོག་དགོས།
• ཚད་འཇལ། (ཇ་དང་ཆུའི་བར།) རྒྱུན་དུ་སྐམ་པོའི་ལོ་མ་གྲམ་1-2 ཙམ་ལ་ཆུ་150-200 ml ཙམ་ (དཔེར་ན་ཕོར་པ་གང་ལ་ཇ་དེག་ཆུང་གཅིག) བེད་སྤྱོད་བྱེད། ཚད་འཇལ་ནི་མི་སོ་སོའི་ཇའི་སྟོབས་ཚད་དང་ཇ་ལྗང་ཁུའི་རིགས་ལ་བརྟེན་ནས་བསྐྱར་བཅོས་བྱེད་ཆོག **ཇེ་འཇམ་པའི་རིགས་ལ་ཚད་ཉུང་ཙམ། ཇེ་སྟོབས་ཆེ་བའི་རིགས་ལ་ཚད་མཐོ་རུ་**དགོས།
• ཁུ་བཙོ་བའི་དུས་ཚོད། (དུས་ཐུང་ངུ། ཡང་བསྐྱར་བཞོན་པ།) **ཇ་ལྗང་ཁུ་ཁུ་བཙོ་བའི་དུས་ཚོད་ནི་སྤྱིར་ཐུང་ངུ་སྟེ་ སྐར་མ་1 ནས་3 བར་**ཡིན་པ་དང་། ཇའི་རིགས་དང་དགོས་མཁོའི་སྟོབས་ཚད་ལ་བརྟེན། ཁུ་ཚད་ལས་བརྒལ་ནས་བཙོས་ན་མ་ཐག་ཏུ་ཁ་བ་འཐོན། **སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་ཇ་ལྗང་ཁུར་ཡང་བསྐྱར་ཐེངས་མང་པོར་ཁུ་བཙོ་བ(བཞོན་པ་) བྱེད་རྒྱུ་འོས་སྦྱོར་ཡོད་**པ་དང་། རེས་མོས་བཞོན་པའི་དུས་ཚོད་ཐུང་དུ་གཏོང་བ(དཔེར་ན། བཞོན་པ་དང་པོ་སྐར་མ་1-2 གཉིས་པ་སྐར་མ་30-60 གསུམ་པ་སྐར་མ་1 ལྟ་བུ།) རེ་རེའི་བཞོན་པས་ཇའི་རོ་ཚ་དང་དྲི་ཞིམ་གྱི་ཟུར་མི་འདྲ་བ་ཕྱིར་ཐོན་བྱེད།
• ཁུ་བཙོ་བྱེད་པའི་སྣོད་ཆ། ཇ་ལྗང་ཁུ་ཁུ་བཙོ་བར་**སྣོད་ཆ་སྣ་ཚོགས་**བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཆོག
  • གད་ལའི་སྡེར་མ། (Gaiwan) ཇ་བཞོན་སའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རྒྱ་ནག་སྣོད་ཆ། སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་ཇ་ལྗང་ཁུར་ཆེས་འཚམ་པོ་ཡིན་ཞིང་། དྲོད་ཚད་དང་བཙོ་བའི་དུས་ཚོད་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་ཐུབ།
  • རྫ་ཡོལ་དང་དཀར་ཡོལ་གྱི་ཇ་སྡེར། (Teapot) དྲོད་ཉར་ཚགས་ཡག་པོ་བྱེད་པས་ལོ་མའི་དབྱིབས་ཀྱི་ཇ་ལྗང་ཁུ་ཁུ་བཙོ་བར་འཚམ། རྫ་ཡོལ་དང་དཀར་ཡོལ་གྱི་སྲབ་པོའི་ཇ་སྡེར་ལེགས།
  • ཤེལ་གྱི་ཇ་སྡེར་དང་ཕོར་པ། (Glass teapot/cup) **ཁུ་འཐུང་བྱེད་པའི་བྱ་རིམ་དང་ལོ་མའི་ཁ་ཕྱེ་བ་ལ་ལྟད་མོ་བལྟས་**ཐུབ་པས་མཛེས་ལྡན་པོ་ཡོད་པ་དང་། ཇའི་མཛེས་སྡུག་མངོན་པར་འཚམ་ཀྱང་ མྱུར་དུ་གྲང་བར་འགྱུར་སྲིད།
  • ཧྥེ་རན་ཞི་གཉིས་སྒྲིལ། (French Press) ཇ་ལྗང་ཁུ་ཁུ་བཙོ་བར་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཆོག་སྟེ། ལྷག་པར་དུ་ཆེ་བའི་ལོ་མར། ཡིན་ནའང་ཁུ་བདུས་རྗེས་ལག་གདངས་སུ་ལོ་མ་ལས་ཁུ་བ་ལོགས་སུ་ཕྱེ་དགོས་པ་ གལ་ཆེ། དེ་མིན་ཁུ་ཚད་ལས་བརྒལ་ནས་བཙོས་ཏེ་ཁ་བ་འཐོན་སྲིད།
  • ཇའི་ཚགས་མ་དང་དཀྲུག་འཁྲུ། (Tea infusers/filters) ཕོར་པའི་ནང་དུ་ཐད་ཀར་ལོ་མའི་ཇ་ཁུ་བཙོ་བར་སྟབས་བདེ་བོ་ཡོད། ཚགས་མ་དེ་ཞིབ་ཏུ་བྱས་ཏེ་ཇའི་ཞིབ་ཕྲ་མི་རྒལ་བ་གལ་ཆེ།
• སྣོད་ཆ་དྲོད་གཏོང་སྔོན་བྱེད། ཇ་ཁུ་བཙོ་སྔོན་**ཇ་སྡེར་དང་ཕོར་པ་ཆུ་ཚ་པོས་དྲོད་གཏོང་བྱེད་རྒྱུ་འོས་སྦྱོར་ཡོད་**པ་དང་། དེས་ཁུ་བའི་དྲོད་ཚད་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད།
• ཞུ་སྟངས། ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱིས་**ཚ་བོར་ཕོར་པ་དང་ཇ་སྡེར་ཆུང་ངུའི་ནང་དུ་**ཞུ་སྤྲོད་བྱེད། **ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་རྒྱུན་དུ་འོ་མ་དང་མངར་གཞ་མེད་པར་འཐུང་བ་**དང་། དེའི་གཙང་ཞིང་གསལ་བའི་རོ་ཚ་ལ་དགའ་མགུར་བྱེད། **ལེབ་ཀྲི་དང་ཟི་ལེབ་****མོས་མཐུན་ལྟར་སྣོན་**ཆོག་ཀྱང་། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཐོག་ནས་ སྤུས་ཚད་ལྡན་པའི་ཇ་ལྗང་ཁུར་སྣོན་རྫས་སྤྲོད་མི་རིགས། **ཉི་ཧོང་གི་ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཡང་བའི་ཟས་སྣོད་(wagashi) དང་མཉམ་དུ་**ཞུ་སྤྲོད་བྱེད་པ་དང་། དེས་ཇའི་རོ་ཚ་ཇེ་ལེགས་སུ་གཏོང་།

(ཇ་ལྗང་ཁུ་ཁུ་བཙོ་སྟངས་ཀྱི་པར་རིས། – Gaiwan, ཇ་སྡེར། ཤེལ་གྱི་ཕོར་པ། ཧྥེ་རན་ཞི་གཉིས་སྒྲིལ། – བཅས་ཀྱིས་ཇ་ལྗང་ཁུ་ཁུ་བཙོ་བའི་སྟངས་མི་འདྲ་བ་སྟོན་ཞིང་། ཁུ་བཙོ་སྣོད་ཆའི་ཁྱད་པར་སྣ་ཚོགས་མངོན་པར་བྱེད།)

༩. རིག་གཞུང་གི་གལ་གནད་དང་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བེད་སྤྱོད།

• རྒྱ་ནག་གི་ཇའི་རིག་གཞུང་། (Gongfu Cha, 茶艺 - Cháyì) ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་**རྒྱ་ནག་གི་ཇའི་རིག་གཞུང་གི་ལྟེ་བར་**ཡོད། Gongfu Cha (功夫茶) ནི་**ཇ་གྲ་སྒྲིག་དང་ཞུ་སྤྲོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རྒྱ་ནག་སྒྱུ་རྩལ་**ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེར་ཞིབ་ཕྲའི་གནས་ཚུལ། ཆུའི་དྲོད་ཚད། ཁུ་བཙོ་བའི་དུས་ཚོད། སྣོད་ཆའི་འདེམས་སྒྲུག ཇའི་རོ་ཚ་དང་དྲི་ཞིམ་ལ་དགའ་མགུར་བྱེད་པ་བཅས་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་དོ་སྣང་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད། ཇ་ལྗང་ཁུ་ལྷག་པར་དུ་སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་རིགས་རྣམས་རྒྱུན་དུ་Gongfu Cha གི་མཆོད་སྒོར་བེད་སྤྱོད་བྱེད། ཇ་འཐུང་བ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་དང་ཚོང་ལས་འཛོམས་འདུར་གལ་ཆེན་པོའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན།
• ཉི་ཧོང་གི་ཇའི་མཆོད་སྒོ། (Chanoyu, 茶の湯 or Sado, 茶道) Matcha སྟེ་**ཇ་ལྗང་ཁུའི་ཕྱེ་མ་**ནི་**ཉི་ཧོང་གི་ཇའི་མཆོད་སྒོ་(Chanoyu or Sado) གི་གལ་ཆེའི་རྫས་རྒྱུ་**ཡིན། ཇའི་མཆོད་སྒོ་ནི་མཐུན་སྒྲིལ། གུས་བརྩི། གཙང་མ། ཞི་བདེ། (和敬清寂 - wa-kei-sei-jaku) བཅས་ཀྱི་རྩ་དོན་མངོན་པར་བྱེད་པའི་རྙོག་འཛིང་ཆེ་ཞིང་ཞིབ་ཕྲ་བའི་ཆོ་ག་ཞིག་ཡིན། Matcha ནི་ཉི་ཧོང་གི་བཟོ་བྱ་དང་མངར་གཞའི་བཟོ་སྐྲུན་ནང་ཡང་རྒྱ་ཁྱབ་བེད་སྤྱོད་བྱེད། Sencha དང་ Gyokuro ཡང་ཉི་ཧོང་གི་ཇའི་རིག་གཞུང་ནང་གལ་ཆེན་པོའི་གནས་བབས་ཡོད་ཀྱང་། Matcha ལྟར་མཆོད་སྒོ་དང་དམ་པོར་འབྲེལ་མེད།
• ཀོ་རི་ཡའི་ཇའི་རིག་གཞུང་། (Darye, 다례 - Tea Ceremony) ཀོ་རི་ཡར་ཡང་རང་གི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཇའི་མཆོད་སྒོ་(Darye) ཡོད་ཀྱང་། **ཉི་ཧོང་ལས་རྩོམ་སྒྲིག་ཉུང་བ་**ཡིན། ཇ་ལྗང་ཁུ་ལྷག་པར་དུ་Ujeon དང་ Sejak ལྟ་བུའི་སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་རིགས་ རྣམས་ཀོ་རི་ཡའི་ཇའི་མཆོད་སྒོར་བེད་སྤྱོད་བྱེད། ཇ་འཐུང་བ་ནི་ཀོ་རི་ཡའི་རིག་གཞུང་ནང་མགྲོན་སྣེ་ལེན་དང་གུས་བརྩིའི་གལ་ཆེན་གྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན།
• སྒོམ་སྒྲུབ་དང་སེམས་ཁམས། ནང་པའི་རིག་གཞུང་ནང་ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱིས་**སྒོམ་སྒྲུབ་སྐབས་སུ་གཉིད་སད་དང་བློ་གཏད་སྲུང་སྐྱོང་བྱེད་པའི་ཡོ་བྱད་**དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད། ནང་པའི་དགོན་སྡེ་མང་པོ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཇ་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ལྟེ་བར་གྱུར་ཡོད། ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་**སེམས་གསལ་བ། ཞི་བདེ། སེམས་ཁམས་ཀྱི་སད་ཤེས་**བཅས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད།
• སྲོལ་རྒྱུན་གསོ་རིག རྒྱ་ནག་གི་སྲོལ་རྒྱུན་གསོ་རིག་དང་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་གསོ་རིག་གི་མ་ལག་གཞན་དག་ནང་ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་**དུས་རབས་མང་པོའི་རིང་སྨན་བཅོས་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་**དུ་བེད་སྤྱོད་བྱུང་། ཇ་ལྗང་ཁུར་**དྲོད་སྐྱེད། དག་སྦྱོང་། དུག་སེལ། འཕྲོད་བསྟེན་བདེ་ཐང་**བཅས་ཀྱི་ནུས་པ་ཡོད་པར་བརྗོད། ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་**ཟས་བཅུད་འཇུ་བ་ལེགས་སུ་གཏོང་བ། ནད་འགོག་མ་ལག་སྟོབས་ཆེ་རུ་གཏོང་བ། ལྗིད་སྐྱ་དམའ་རུ་གཏོང་བ། སྙིང་དང་ཁྲག་རྩའི་ནད་འགོག་པ།**སོགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་བེད་སྤྱོད་བྱེད།

༡༠. ཚོང་ལས་ཀྱི་ཐོག་ནས་རྙེད་ཐུབ་པ་དང་ཉོ་ཚོང་།

• རྒྱ་ཁྱབ་ཀྱིས་རྙེད་ཐུབ་པ། ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་འཛམ་གླིང་ཡོངས་སུ་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་དང་རྙེད་སླ་ཤོས་ཀྱི་ཇའི་རིགས་ཤིག་ཡིན། དེ་ནི་**ཚོང་ཁང་དང་། དམིགས་བསལ་གྱི་ཇའི་ཚོང་ཁང་། དྲ་རྒྱའི་ཚོང་ཁང་བཅས་སུ་ཇ་འཚོང་ས་གང་དུ་ཡང་**རྙེད་ཐུབ།
• ཚོང་ཁང་ཆེན་པོ་དང་བཟའ་བཅའི་ཚོང་ཁང་། ཚོང་ཁང་ཆེན་པོ་དང་བཟའ་བཅའི་ཚོང་ཁང་མང་ཆེ་བས་ ཇ་ལྗང་ཁུ་འཚོང་གི་ཡོད་པ་དང་། གཙོ་བོ་**ཇའི་ཁུག་མ་**དང་**མང་ཚོགས་ཀྱི་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་བསྲེས་མའི་ཏིང་ཏིང་**བཅས་ཡིན། དེ་དག་ནི་ཕལ་ཆེར་**རྒྱ་ནག་གི་Sencha རིགས་**དང་**ཇ་ལྗང་ཁུའི་སྦྲེལ་མ་**ཡིན། སྤུས་ཚད་ནི་**བུ་ལོན་ཅན་ནས་འབྲིང་རིམ་བར་**མི་འདྲ།
• དམིགས་བསལ་གྱི་ཇའི་ཚོང་ཁང་དང་བུ་ཊིག **ཇར་དམིགས་བསལ་གྱི་ཇའི་ཚོང་ཁང་དང་བུ་ཊིག་**གིས་**སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་རྒྱ་ནག ཉི་ཧོང་ ཀོ་རི་ཡ་སོགས་ཀྱི་ཇ་ལྗང་ཁུ་**དང་། **རིགས་མི་འདྲ་བ། ས་ཁུལ། སོག་ལེན་ལོ། བཟོ་སྐྲུན་ཐབས་ལམ་**བཅས་ཀྱི་ཁྱབ་ཆེ་བའི་འདེམས་སྒྲུག་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད། ཚོང་ཁང་དེ་དག་ནས་**ཆེད་ལས་པའི་བསམ་འཆར་**འདྲི་རྩད་བྱས་ཏེ་མོས་མཐུན་གྱི་རོ་ཚ་དང་མཐུན་པའི་ཇ་འདེམས་ཐུབ།
• དྲ་རྒྱའི་ཚོང་ཁང་། **དྲ་རྒྱའི་ཚོང་ཁང་གིས་རིན་གོང་རིམ་པ་མི་འདྲ་བ་དང་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་འཚོང་ཁུངས་མི་འདྲ་བ་ནས་ཇ་ལྗང་ཁུའི་འདེམས་སྒྲུག་ཆེན་པོ་**སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད། དྲ་རྒྱའི་ཐོག་“Green tea” “зеленый чай” “绿茶” “Ryokucha” “Nokcha” ཞེས་འཚོལ་བཤེར་བྱས་ན་འདེམས་སྒྲུག་མང་པོ་ཐོན་ངེས། ངོ་འཛིན་དང་ཡིད་ཆེས་འཕེར་བའི་མིང་གྲགས་ལེགས་པོ་ཡོད་པའི་འཚོང་ཁུངས་འདེམས་པ་གལ་ཆེ།
• ཇ་ཐོན་པའི་ས་ཁུལ་ནས་ཐད་ཀར་སྤྲོད་པ། **ཇ་ནང་འདྲེན་བྱེད་མཁན་དང་དྲ་རྒྱའི་ཚོང་ཁང་**ཁ་ཤས་ཀྱིས་**ཇ་ཐོན་པའི་ས་ཁུལ་ནས་ཐད་ཀར་ནང་འདྲེན་བྱས་པའི་ཇ་**སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། དེས་**ཇ་གསར་པོ་དང་ངོ་མ་ཡིན་པའི་གཏན་འཁེལ་**སྟེར། ཇ་བཟོ་མཁན་དང་ནང་འདྲེན་བྱེད་མཁན་ལས་ཐད་ཀར་ཇ་ཉོས་ན་སྤུས་ཚད་དེ་བས་མཐོ་བ་དང་དམིགས་བསལ་བའི་རིགས་ཐོབ་ཐབས་ཤིག་ཡིན།
• རིན་གོང་དང་སྤུས་ཚད། ཇ་ལྗང་ཁུའི་རིན་གོང་ནི་**རིགས། དབྱེ་བ། སྤུས་ཚད། འབྱུང་ཡུལ། སོག་ལེན་གྱི་དུས་ཚོད། བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ཐབས་ལམ། འཚོང་ཁུངས་**བཅས་ལ་བརྟེན་ནས་**རྒྱ་ཁྱོན་ཆེན་པོའི་ནང་**འགྱུར་བ་ཡོད། ཁུག་མར་བཟོས་པའི་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཇ་ལྗང་ཁུའི་རིགས་ནི་རིན་གོང་ཕོག་བདེ་ཤིན་ཏུ་ཆེ། སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་ཇ་ལྗང་ཁུའི་རིགས་ལྷག་པར་དུ་དཔྱིད་ཀ་སྔ་མོར་སོག་ལེན་དང་ལག་པས་བཟོས་པ་དཔེར་ན་Longjing Gyokuro དང་Ujeon ལྟ་བུ་ནི་ཧ་ཅང་རིན་གོང་ཆེ་བ་ཡོད། རིན་གོང་ནི་སྤུས་ཚད་ཀྱི་རྟགས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་གཅིག་པུ་མིན། ཇའི་ངོ་སྤྲོད་ཡི་གེ་ཀློགས་ཤིང་། འབྱུང་ཡུལ། སོག་ལེན་དུས། ལོ་མའི་ཕྱི་རྣམ། དྲི་ཞིམ། ཉོ་མཁན་གྱི་བསམ་ཚུལ་བཅས་ལ་དོ་སྣང་བྱས་ཏེ་སྤུས་ཚད་ལྡན་པའི་ཇ་ལྗང་ཁུ་འདེམས་དགོས། བཟོ་མཁན་དང་སྤུས་ཚད་མི་འདྲ་བའི་ཇ་ལྗང་ཁུ་ཚོད་ལྟ་བྱས་ལ། རང་གི་དགའ་མོས་ཀྱི་རིགས་དང་རིན་གོང་དང་བསྟུན་པའི་ཆ་ཤས་ཤིག་འཚོལ་དགོས།

༡༡. ཇའི་རིགས་གཞན་དང་བསྡུར་ན།

ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་ཇའི་རིགས་གཙོ་བོ་གཞན་དག་(ཇ་ནག་པོ། ཨུ་ལུང་། ཇ་དཀར་པོ།)ལས་**འཁྱག་འཕྲོད་ཀྱི་ཚད། བཟོ་སྐྲུན་ཐབས་ལམ། རོ་ཚ། དྲི་ཞིམ། རྫས་འགྱུར་གྲུབ་ཚུལ་**བཅས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཁྱད་པར་ཡོད།

• ཇ་ལྗང་ཁུ་དང་ཇ་ནག་པོ་(红茶 - Hóngchá) བསྡུར་ན། ཁྱད་པར་གཙོ་བོ་ནི་འཁྱག་འཕྲོད་ཀྱི་ཚད་ཡིན། **ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་འཁྱག་འཕྲོད་མ་བྱས་པའི་(སྦྱོང་བརྡར་མ་བྱས་པའི་) ཇ་ཡིན་**ལ། ཇ་ནག་པོ་ནི་འཁྱག་འཕྲོད་ཆ་ཚང་བྱས་པའི་(སྦྱོང་བརྡར་ཆ་ཚང་བྱས་པའི་) ཇ་ཡིན། འཁྱག་འཕྲོད་ཀྱི་བྱ་རིམ་གྱིས་ཇའི་རྫས་འགྱུར་གྲུབ་ཚུལ། རོ་ཚ། མདོག་བཅས་ཆེས་ཆེར་འགྱུར་བར་བྱེད། ཇ་ལྗང་ཁུས་**ལོ་མ་དང་ཁུ་བའི་རང་བྱུང་གི་ལྗང་ཁུ་མདོག གསར་པའི་རྩྭ་རྩིའི་རོ་ཚ། ཅུང་ཟད་ཁ་ཚ་བ། ཀ་ཊེ་ཁིན་དང་L-theanine ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་**བཅས་ཉར་ཚགས་བྱེད། ཇ་ནག་པོས་**ལོ་མ་དང་ཁུ་བའི་མདོག་སྨུག་པོ། དམར་སྨུག་རོ་ཚ། རོ་ཚ་རྒྱས་པ། “ཁ་གང་བ་” མེ་ཚལ་གྱི་རོ་ཚ། ཁ་ཚ་བ། ཏན་ནིན་གྱི་ནང་དོན་མཐོ་བ། ཀ་ཊེ་ཁིན་ཉུང་བ། ཡིན་ནའང་theaflavins དང་thearubigins མང་བ་**བཅས་ཐོབ། **ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་རྒྱུན་དུ་ཇ་ནག་པོ་ལས་དྲོད་ཚད་དམའ་བ་དང་དུས་ཐུང་ངུར་ཁུ་བཙོ་བ་**ཡིན། ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་འཐུང་སླ་ཞིང་གསལ་བ། “འཕྲོད་བསྟེན་ལ་ཕན་པའི་“ཞེས་བརྗོད་ལ། ཇ་ནག་པོ་ནི་“སྟོབས་ཆེ་བ།” “དྲོད་སྐྱེད་བྱེད་པ།” “དྲོད་སྐྱེད་བྱེད་པ་“བཅས་སུ་བརྗོད།
• ཇ་ལྗང་ཁུ་དང་ཨུ་ལུང་(乌龙茶 - Wūlóng chá) བསྡུར་ན། **ཨུ་ལུང་ནི་ཆ་ཤས་ཙམ་འཁྱག་འཕྲོད་བྱས་པའི་(ཕྱེད་སྦྱོང་བྱས་པའི་) ཇ་ཡིན་**པ་དང་། **ཇ་ལྗང་ཁུ་དང་ཇ་ནག་པོའི་བར་གྱི་གནས་བབས་**སུ་ཡོད། ཨུ་ལུང་གི་འཁྱག་འཕྲོད་ཀྱི་ཚད་ནི་རྒྱ་ཁྱོན་ཆེན་པོའི་ནང་ འགྱུར་(ཇ་ལྗང་ཁུར་ཉེ་བའི་ཡང་བ་ནས་ཇ་ནག་པོར་ཉེ་བའི་ཤུགས་ཆེན་པོའི་བར།) **ཨུ་ལུང་གི་རོ་ཚ་དང་དྲི་ཞིམ་ཡང་ཧ་ཅང་སྣ་མང་བ་**སྟེ། རིགས། འཁྱག་འཕྲོད་ཀྱི་ཚད། བསྲེགས་པ་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས། མེ་ཏོག་གི། ཤིང་ཏོག་གི། “སྦྲང་རྩིའི།” “བསྲེགས་པའི།” “སྟར་ཀའི།” “ཤིང་གི་“རོ་ཚ་ ཡོད་སྲིད། **ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་ཨུ་ལུང་ལས་“ལྗང་ཁུ་ཆེ་བ།” “རྩྭ་རྩིའི་རོ་ཚ་ཆེ་བ།” “གསལ་བ་ཆེ་བ།” འཁྱག་འཕྲོད་ཀྱང་ཉུང་བ་**ཡིན། **ཨུ་ལུང་ནི་རོ་ཚ་དང་དྲི་ཞིམ་གྱི་ཐོག་ནས་ཇ་ལྗང་ཁུ་མང་ཆེ་བ་ལས་རྙོག་འཛིང་ཆེ་ཞིང་ཟུར་མང་བ་**ཡིན། **ཨུ་ལུང་ཁུ་བཙོ་བའི་དྲོད་ཚད་ནི་རྒྱུན་དུ་ཇ་ལྗང་ཁུ་ལས་མཐོ་ཡང་ཇ་ནག་པོ་ལས་དམའ་བ་**ཡིན།
• ཇ་ལྗང་ཁུ་དང་ཇ་དཀར་པོ་(白茶 - Báichá) བསྡུར་ན། **ཇ་དཀར་པོ་ནི་ཆེས་ཉུང་ཤས་ཙམ་སྦྱོང་བརྡར་བྱས་པའི་ཇ་**ཡིན་པ་དང་། སྐམ་པར་གཏོང་བ་དང་ཞུ་བ་ཙམ་ལས་ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས་དང་དྲིལ་བ་མི་བྱེད། **ཇ་དཀར་པོ་ནི་ཇའི་རིགས་ཆེས་འཇམ་ཞིང་བཟང་ཤོས་ཡིན་**ལ། **རོ་ཚ་ཡང་བ་མངར་ཞིང་མེ་ཏོག་གི་རོ་ཚ། ཁ་ཚ་བ་ཉུང་ཤོས། འཁྱག་འཕྲོད་འགོག་རྫས་ཀྱི་རྒྱུན་འཛིན་མཐོ་བོ་**ལྡན། **ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་ཇ་དཀར་པོ་ལས་རོ་ཚ་དང་དྲི་ཞིམ་གསལ་བོ་ཡོད་པ་**དང་། **སྦྱོང་བརྡར་ཤུགས་ཆེ་བ་(ལྗང་ཁུ་གཏན་འཇགས། དྲིལ་བ།) བྱེད་**ཀྱི་ཡོད། ཇ་དཀར་པོ་ཁུ་བཙོ་བའི་དྲོད་ཚད་ནི་རྒྱུན་དུ་ཇ་ལྗང་ཁུ་ལས་དམའ་བ་སྟེ། དེའི་འཇམ་པའི་རོ་ཚ་ཉར་ཚགས་བྱེད།

(ཇའི་རིགས་བསྡུར་བའི་པར་རིས། – ཇ་ལྗང་ཁུ། ཇ་ནག་པོ། ཨུ་ལུང་། ཇ་དཀར་པོ། – ཐིག་རིས་ཤིག་སྟེ། བཟོ་སྐྲུན། འཁྱག་འཕྲོད། རོ་ཚ། མདོག་བཅས་ཀྱི་གལ་ཆེའི་ཁྱད་པར་ཁག་མངོན་པར་བྱས་ཤིང་། ཇའི་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་སྣ་ཚོགས་དང་ཁྱད་ཆོས་སྟོན་པ།)

༡༢. ཉེན་ཁ་དང་ཞར་བྱུང་འབྲས་བུ།

ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་སྤྱིར་**བདེ་འཇགས་ལྡན་པ་དང་ཕན་ཐོགས་ཆེ་བའི་འཐུང་བྱེད་**ཅིག་ཏུ་བརྩི་ཡང་། **ཚད་རན་ཀྱིས་འཐུང་བ་དང་མི་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་ལ་དོ་སྣང་**བྱེད་པ་ནི་ཉེན་ཁ་དང་ཞར་བྱུང་འབྲས་བུ་ཆེས་ཆུང་དུ་གཏོང་བར་གལ་ཆེ།

• ཁ་ཕེ་ཡིན། (ཚད་རན་གྱི་ནང་དོན། ཞར་བྱུང་འབྲས་བུ་འབྱུང་སྲིད།) ཇ་ལྗང་ཁུར་**ཁ་ཕེ་ཡིན་**ཡོད་པས། **ཁ་ཕེ་ཡིན་ལ་ཚོར་སྲིད་པའི་མི་**ཚོར་གཤམ་གསལ་ལྟ་བུའི་ཞར་བྱུང་འབྲས་བུ་འབྱུང་སྲིད།

  • སེམས་ཁུར། དབང་རྩ་འཁྲུག་པ། ཁོང་ཁྲོ་སླ་བ།

  • གཉིད་མི་ཁུག་པ། གཉིད་ཀྱི་དཀའ་ངལ།

  • སྙིང་གི་འཁོར་རྒྱུག་མགྱོགས་པ།

  • ཕོ་བའི་འཕྲོད་འཁྲུག ཚ་རླུང་ལངས་པ།

  • ཁ་ཕེ་ཡིན་ལ་བརྟེན་པ་དང་སྤོང་བའི་ནད་རྟགས། ཁ་ཕེ་ཡིན་ལ་ཚོར་སྲིད་པའི་མིས་ཇ་ལྗང་ཁུ་གཟབ་གཟབ་བྱས་ཏེ་འཐུང་དགོས་པ་དང་། ཉིན་རེར་ཕོར་པ་1-2 ཙམ་ལས་མང་བར་མི་འཐུང་བ་ལྷག་པར་དུ་ཉིན་གུང་ཕྱི་དྲོ་དང་དགོང་མོར་ཚད་སྲུང་བྱེད་དགོས། ཁ་ཕེ་ཡིན་ཚད་ཉུང་བའི་ཇ་ལྗང་ཁུའི་རིགས་(དཔེར་ན། Hojicha, Kukicha) དང་ཁ་ཕེ་ཡིན་ཕྱིར་བཏོན་པའི་ཇ་ལྗང་ཁུ་བཅས་ནི་ཁ་ཕེ་ཡིན་ལ་ཚོར་སྲིད་པའི་མི་ཚོར་གཞན་འདེམས་ཤིག་ཡིན།

• སྒེར་གྱི་ཚོར་སྲིད་ཚད། ཇ་ལྗང་ཁུར་སྒེར་གྱིས་བཟོད་མི་ཐུབ་པ་དང་ཨེ་ལ་ཇི་ འབྱུང་སྲིད་ཀྱང་དཀོན། མི་འོས་པའི་ནད་རྟགས་འབྱུང་ན་འཐུང་བ་བཀག་སྟེ་སྨན་པར་བསྟེན་དགོས།

• སྨན་རྫས་དང་ཕན་ཚུན་འགལ་བ། (རིགས་གཞིའི་ཐོག་ནས་སྲིད།) ཇ་ལྗང་ཁུར་ཡོད་པའི་ཁ་ཕེ་ཡིན་དང་རྫས་སྦྱོར་གཞན་དག་**རིགས་གཞིའི་ཐོག་ནས་སྨན་རྫས་ཁ་ཤས་དང་ཕན་ཚུན་འགལ་**ཏེ། དེ་དག་གི་ནུས་པ་དང་ཞར་བྱུང་འབྲས་བུར་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་སྲིད། སྨན་བཅོས་བྱེད་བཞིན་པའི་མི་ལྷག་པར་དུ་རྒྱུན་ལྡན་གྱིས་སྨན་རྫས་བཅོལ་མཁན་གྱིས་ཇ་ལྗང་ཁུ་རྒྱུན་དུ་འཐུང་སྔོན་སྨན་པར་བསྟེན་རྒྱུ་འོས་སྦྱོར་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་**སྙིང་གི་སྨན། དབང་རྩའི་མ་ལག་གི་སྨན། ཁྲག་སྲིག་འགོག་སྨན། ཁྲག་གནོན་སྨན། མཇུག་སྐྱེས་ཀྱི་སྨན་**བཅས་དང་ཕན་ཚུན་འགལ་བར་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས།

• ཕཱོ་རིན། (Fluoride) ཇ་ཤིང་གིས་ས་ལས་**ཕཱོ་རིན་**ལེན་ཐུབ། ཇ་ལྗང་ཁུ་ལྷག་པར་དུ་**སྨིན་པའི་ལོ་མ་དང་རྐང་འཐུང་**ལ་**ཕཱོ་རིན་ཚད་ཅུང་ཟད་**ཡོད། ཕཱོ་རིན་ཚད་ལས་ལྷག་པར་འཐུང་ན་རུས་པ་དང་སོའི་འཕྲོད་བསྟེན་ལ་གནོད་སྲིད་(fluorosis)། མི་མང་ཆེ་བར་ཇ་ལྗང་ཁུ་ཚད་རན་ཀྱིས་འཐུང་བས་fluorosis ཀྱི་ཉེན་ཁ་མེད་ཀྱང་། ཉེན་ཁ་མཐོ་བའི་མི་(དཔེར་ན་ཕྲུ་གུ་) ཚོར་ཇ་ལྗང་ཁུ་ཚད་སྲུང་བྱེད་རྒྱུ་དང་ཇ་ལྗང་ཁུ་ཁ་ཡི་གཙོ་བོའི་རྒྱུ་ཆར་མི་འཇུག་རྒྱུ་འོས་སྦྱོར་ཡོད།

• ཨོག་ས་ལེཊི། (Oxalates) ཇ་ལྗང་ཁུར་**ཨོག་ས་ལེཊི་**ཡོད་པ་དང་། རྫས་སྦྱོར་འདིས་**མཁལ་རྡོ་འཕེལ་སྲིད་པའི་མི་ཚོར་མཁལ་ནང་རྡོ་འཁྲུང་བར་**སྐུལ་སློང་བྱེད་སྲིད། གཅིན་ཁོག་རྡོའི་ནད་ཡོད་པའམ་མཁལ་རྡོ་འཕེལ་བའི་ཉེན་ཁ་ཆེ་བའི་མི་ཚོས་ཇ་ལྗང་ཁུ་ཚད་རན་ཀྱིས་འཐུང་རྒྱུ་དང་གཅིན་སྲབ་ཏུ་གཏོང་བའི་ཆེད་ཆུ་མང་པོ་འཐུང་རྒྱུ་འོས་སྦྱོར་ཡོད།

• ཕོ་བ་ཁོང་འཁྲུག (གཟུགས་སྟོང་ངམ་ཚད་ཆེན་པོར་འཐུང་ན་སྲིད།) ཇ་ལྗང་ཁུ་ལྷག་པར་དུ་སྟོབས་ཆེ་བའི་རིགས་དང་གཟུགས་སྟོང་ལ་འཐུང་ན་ ལྷག་པར་དུ་ཕོ་བ་ཚོར་སྲིད་པའམ་ཕོ་བའི་གཤིས་ཀ་འཇམ་པོ་ཡོད་པའི་མི་ཁ་ཤས་ལ་ཕོ་བ་ཁོང་འཁྲུག་འཐོན་སྲིད། ཕོ་བ་ཁོང་འཁྲུག་ཉུང་དུ་གཏོང་བའི་ཆེད་ཇ་ལྗང་ཁུ་ཟས་རྗེས་སམ་ཟས་དང་མཉམ་དུ་འཐུང་དགོས།

• སྦྲུམ་མ་དང་ནུ་མ་སྤྲོད་སྐབས། (ཚད་སྲུང་དང་སྨན་པར་བསྟེན་དགོས།) སྦྲུམ་མ་དང་ནུ་མ་སྤྲོད་མཁན་ཚོར་ཇ་ལྗང་ཁུ་བཅས་**ཁ་ཕེ་ཡིན་གྱི་རྒྱུ་ཚད་སྲུང་**བྱེད་རྒྱུ་འོས་སྦྱོར་ཡོད། སྦྲུམ་སྐབས་སུ་ཁ་ཕེ་ཡིན་ཚད་མཐོ་བོར་འཐུང་བ་ནི་དཀའ་ངལ་འཕྲད་པའི་ཉེན་ཁ་དང་འབྲེལ་ཡོད། ཇ་ལས་བྱུང་བའི་ཁ་ཕེ་ཡིན་དང་རྫས་སྦྱོར་གཞན་དག་ནུ་མའི་ནང་དུ་སོང་སྟེ་ཕྲུ་གུར་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་སྲིད། སྦྲུམ་མ་དང་ནུ་མ་སྤྲོད་མཁན་གྱིས་ཇ་ལྗང་ཁུ་བདེ་འཇགས་ངང་འཐུང་བའི་སྒེར་གྱི་བསམ་འཆར་ཐོབ་ཆེད་སྨན་པར་བསྟེན་རྒྱུ་འོས་སྦྱོར་ཡོད།

(ཉེན་ཁ་བརྡ་སྟོན་གྱི་པར་རིས། ཡི་གེར། “ཁ་ཕེ་ཡིན་ཚད་རན་ཀྱིས་ཡོད། ལྷག་པར་དུ་ཁ་ཕེ་ཡིན་ལ་ཚོར་སྲིད་པ། སྦྲུམ་མ། ནུ་མ་སྤྲོད་སྐབས་སུ། ཚད་རན་གྱིས་འཐུང་དགོས།“ཞེས་པ་འཁོད།)

(བསམ་འཆར་སྤྲོད་པའི་པར་རིས། ཡི་གེར། “ནད་ཡོད་པའམ་སྨན་བཅོལ་བཞིན་ཡོད་ན། རྒྱུན་དུ་འཐུང་སྔོན་སྨན་པར་བསྟེན་དགོས།“ཞེས་པ་འཁོད།)

༡༣. གཞུང་ལུགས་དང་བཟོ་བྱ་བཟོ་སྐྲུན་དུ་བེད་སྤྱོད་པ།

ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་འཐུང་བྱེད་ཙམ་མིན་པར། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བཟོ་བྱ་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།

• ཇ་ལྗང་ཁུ་འཐུང་བྱེད་དུ། བེད་སྤྱོད་བྱེད་སྟངས་གཙོ་བོ་ནི་ཆུ་ཚ་པོས་ཁུ་བཙོ་བ་ཡིན་(སྟེང་གི་“གྲ་སྒྲིག་དང་ཁུ་བཙོ་བ”ཞེས་པའི་དོན་ཚན་ནང་བཤད་པ་ལྟར།) ཇ་ལྗང་ཁུ་ཚ་བོའམ་གྲང་མོར། གཙང་མར་རམ་ཡང་བའི་སྣོན་རྫས་(ལེབ་ཀྲི། ཟི་ལེབ། སྦྲང་རྩི། – མོས་མཐུན་ལྟར། ཡིན་ནའང་སྤུས་ཚད་ལྡན་པའི་ཇ་ལྗང་ཁུར་སྣོན་རྫས་སྤྱིར་མི་དགོས།) དང་མཉམ་དུ་དགའ་མགུར་བྱེད།

• Matcha འོ་མ་སྦྲེལ་མ། (Matcha Latte) དེང་རབས་སུ་དར་ཁྱབ་ཆེ་བའི་**Matcha ཕྱེ་མ། འོ་མ (བ་ཕྱུགས་ཀྱིའམ་སྔོ་ཚལ་གྱི།) མངར་གཞའི་རྫས་རྒྱུ་(ཤིང་ཀར། སྦྲང་རྩི། ཨ་ག་ཝི་སི་ཡ་པི།)**བཅས་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་འཐུང་བྱེད། **Matcha གི་“umami”། འོ་མའི་མར་ཁུའི་བྱུག་ཤུན། མངར་བ་**བཅས་ཀྱི་སྦྲེལ་མ། **Matcha འོ་མ་སྦྲེལ་མ་ཚ་བོ་དང་གྲང་མོ་**བཟོ་ཆོག

• ཇ་ལྗང་ཁུ་གྲང་མོ། (Iced Green Tea) དབྱར་ཁར་གསལ་ཞིང་དྲོད་སྐྱེད་བྱེད་པའི་འཐུང་བྱེད། ཇ་ལྗང་ཁུ་སྟོབས་ཆེ་བའི་ཚད་ཀྱིས་ཁུ་བཙོས། གྲང་རུ་བཞག ཁུ་བ་ཚགས། ཆུ་གྲང་མོས་སྲབ་གཏོང་། འཁྱག་པ། ལེབ་ཀྲི། ཟི་ལེབ། ཤིང་ཏོག མངར་གཞའི་རྫས་རྒྱུ་བཅས་མོས་མཐུན་ལྟར་སྣོན་ནས་ཞུ་སྤྲོད་བྱེད།

• ཇ་ལྗང་ཁུ་མངར་གཞའི་ནང་། ཇ་ལྗང་ཁུ་ལྷག་པར་དུ་Matcha ནི་ཉི་ཧོང་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་བཟོ་བྱའི་ནང་མངར་གཞར་དྲི་སྙན་སྤྲོད་པར་རྒྱ་ཁྱབ་བེད་སྤྱོད་བྱེད།

  • ཇ་ལྗང་ཁུའི་རྫས་རོལ་དང་གྲང་ཞག (Green Tea Ice Cream/Sorbet) **དམིགས་བསལ་བའི་“ལྗང་ཁུའི་“རོ་ཚ་དང་གསལ་ཞིང་དྲོད་སྐྱེད་བྱེད་པའི་ནུས་པ་**ལྡན་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་མངར་གཞ། Matcha གིས་རྫས་རོལ་ལ་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་ལྗང་ཁུ་མདོག་དང་“umami”སྟེར།
  • ཇ་ལྗང་ཁུའི་སྤོས་སྒོར་དང་སྒོ་ང་མར་རྫས། (Green Tea Cakes/Pastries) Matcha བེད་སྤྱོད་ཀྱིས་ཇ་ལྗང་ཁུའི་དྲི་ཞིམ་ཆགས་པའི་སྤོས་སྒོར། ཆིསི་ཁེཀ། མུསི། སྒོ་ང་མར་རྫས། མངར་གཞའི་མངར་བ་ཆ་བསྙོམས་བྱེད་པའི་ཡང་བའི་“ལྗང་ཁུའི་“རོ་ཚ་དང་དྲི་ཞིམ།
  • ཇ་ལྗང་ཁུའི་སྤོས་ཁ་དང་རམ་རྫས། (Green Tea Cookies/Candies) Matcha སྣོན་པའི་སྤོས་ཁ། བིསི་ཀོ་ཊི། ཊྲུ་ཕེལ། ཇ་ལྗང་ཁུ་སྣོན་པའི་ཤོ་ཀོ་ལེཊི།
  • ཝ་ག་ཤི། (和菓子 - Wagashi) – སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཉི་ཧོང་མངར་གཞ དེ་དག་གི་མང་པོར་Matcha དང་ཇ་ལྗང་ཁུའི་རིགས་གཞན་དག་ཡོད།

• ཇ་ལྗང་ཁུ་བཟོ་བྱ་བཟོ་སྐྲུན་དུ། ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་**སོལ་ཁུ་། སྨྱོད་ཆུ། ཐུག་པ། དེ་བཞིན་ཟས་སྣོད་གཞན་དག་**ལ་དྲི་སྙན་སྤྲོད་པར་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཆོག

  • ཤ་དང་ཉར་ཇའི་སྨྱོད་ཆུ། ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་**བྱ་ཤ། ཕག་ཤ། ཉ། མཚོ་སྲོག་ཆགས་**སོགས་ཀྱི་ཆེད་དུ་**འཇམ་ཞིང་དྲི་ཞིམ་ལྡན་པའི་སྨྱོད་ཆུ་**བཟོ་བར་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཆོག ཇས་ཤར་“ལྗང་ཁུའི་“ཟམ་མེད་ཕྲ་མོ་སྟེར་བ་དང་མཉེན་པོ་བཟོ།
  • ཇའི་ཐུག་པ། ཨེ་ཤ་ཡའི་བཟོ་བྱའི་ནང་ཇ་ལྗང་ཁུ་གཞིར་བཅོལ་བའི་ཡང་ཞིང་གསལ་བའི་ཐུག་པ་ བཟོ་སྲོལ་ཡོད།
  • ཇའི་སྔོ་ཚལ་སྣོན་ཟས། ཇ་ལྗང་ཁུའི་གཞོན་ལོ་མ་(དཔེར་ན་Sencha) **སྔོ་ཚལ་སྣོན་ཟས་**ནང་བེད་སྤྱོད་ཀྱིས་**གསར་པའི་“ལྗང་ཁུའི་“རོ་ཚ་དང་བྱུག་ཤུན་**སྟེར།
  • ཨེ་ཤ་ཡའི་བཟོ་བྱའི་ནང་ཇ་ལྗང་ཁུ། ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་**ཨེ་ཤ་ཡའི་ཟས་སྣོད་སྣ་ཚོགས་**སུ་རྒྱུ་ཆ་དང་ཟས་ཀྱི་མཇུག་བསྒྲིལ་དུ་འཐུང་བྱེད་ཀྱི་ངོས་ནས་བེད་སྤྱོད་བྱེད།

༡༤. ཉར་ཚགས།

ཇ་ལྗང་ཁུའི་**གསར་པ། རོ་ཚ། དྲི་ཞིམ་**བཅས་ཉར་ཚགས་བྱེད་པར་ཉར་ཚགས་ཡག་པོ་བྱེད་རྒྱུ་ནི་གལ་ཆེན་ཤིན་ཏུ་ཆེ། ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་མཁའ་རླུང་། རླན། འོད། དྲོད། ཕྱིའི་དྲི་ཞིམ་ བཅས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ལ་ཚོར་སྲིད་ཤིན་ཏུ་ཆེ།

• མཁའ་དང་རླན་གྱིས་མི་ཚུགས་པའི་ཐུམ་སྒྲིལ། ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་**མཁའ་རླུང་དང་རླན་མི་འཛུལ་བའི་ཐུམ་སྒྲིལ་**ནང་ཉར་དགོས་པ་དང་། དེས་འཁྱག་འཕྲོད་འགོག་པ་དང་མཁའ་རླུང་ནས་རླན་པ་ལེན་པའི་གནོད་པ་སྲུང་། ཁ་རྒྱག་ཆོག་པའི་ཟིབ་གཟིབ་ཐུམ་སྒྲིལ། ལྕགས་ཀྱི་བམ་པོ། ཤེལ་གྱི་སྣོད་ཆ། དམིགས་བསལ་གྱི་ཇའི་སྣོད་ཆ་ བཅས་བེད་སྤྱོད་བྱེད། **རླུང་ཤུགས་ཀྱི་ཐུམ་སྒྲིལ་**ནི་ཡུན་རིང་ཉར་ཚགས་བྱེད་པར་ཆེས་ལེགས།
• མུན་ནག་དང་བསིལ་གྲང་གི་གནས། (འོད་དང་དྲོད་ལས་སྲུང་བར་ངེས་པར་དུ་དགོས།) ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་མུན་ནག་ཅན་གྱི་བསིལ་གྲང་གི་གནས་སུ་ཉར་དགོས་པ་དང་། ཉི་འོད་ཐད་ཀར་དང་དྲོད་ཡོན་ལས་རྒྱང་བསྐྱོད་བྱེད་དགོས། འོད་དང་དྲོད་ཀྱིས་འཁྱག་འཕྲོད་མགྱོགས་སུ་གཏོང་ཞིང་ཇའི་སྤུས་ཚད་ཉམས་པར་བྱེད། མཁའ་རླུང་མི་འཛུལ་བའི་ཐུམ་སྒྲིལ་ནང་བཞག་སྟེ་འཁྱག་སྒམ་(དར་སྒམ་མིན་) ནང་ཉར་བ་ནི་ཇ་ལྗང་ཁུ་ལྷག་པར་དུ་སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་རིགས་ཡུན་རིང་ཉར་ཚགས་བྱེད་པར་ཆེས་ལེགས། ཇ་ཐབ་ཚང་དང་མེ་སྦྱོང་ཁང་གི་འགྲམ་དུ་ཇ་ཉར་མི་རུང་།
• སྐམ་ས་(རླན་ལས་སྲུང་བར་ངེས་པར་དུ་དགོས།) ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་རླན་ཤིན་ཏུ་མི་བཟོད། **རླན་གྱིས་ཇ་ཉམས་པ་དང་། ཧམ་འབུ་སྐྱེ་བ། སྤུས་ཚད་ཉམས་པ་**བཅས་འབྱུང་། ཇ་སྐམ་སར་ཉར་དགོས་པ་དང་། ཇའི་ཐུམ་སྒྲིལ་ནང་ཆུ་དང་རླངས་ཆུ་མི་ཤོར་བར་བྱེད་དགོས།
• དྲི་ཞིམ་ཤུགས་ཆེན་པོ་ལས་རྒྱང་བསྐྱོད། (གལ་ཆེན་པོ་ཡིན་ཏེ། ཇས་དྲི་ཞིམ་ལེན་སླ་པོ་ཡོད།) ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་ཕྱིའི་དྲི་ཞིམ་ལེན་སླ་པོ་ཡོད། ཇ་དྲི་ཞིམ་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་ཟས་རིགས་(སྨན་རྫས། ཁ་ཕེ། ཚོད་སྲེག་གི་རྫས་རྒྱུ། མཛེས་སྤྱད། ཁྱིམ་གཙང་གི་རྫས་རྒྱུ་) ལས་རྒྱང་བསྐྱོད་བྱས་ཏེ་ཉར་དགོས། མཁའ་རླུང་མི་འཛུལ་བའི་ཐུམ་སྒྲིལ་དང་ཇ་ཉར་ས་ལོགས་སུ་བཀོད་དགོས།
• ཉར་ཚགས་བྱེད་ཐུབ་པའི་དུས་ཚོད། (ཇ་ལྗང་ཁུ་གསར་པོ་འཐུང་ན་ལེགས་ཀྱང་། ཉར་ཚགས་ཡག་པོ་བྱས་ན་ལོ་གཅིག་དང་དེ་ལས་ལྷག་པའི་བར་ཁྱད་ཆོས་ཉར་ཐུབ།) ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་བསྡུ་སྒྲིལ་དང་སྦྱོང་བརྡར་བྱས་རྗེས་ཟླ་བ་ག་ཚོད་ཀྱི་རིང་གསར་པོ་འཐུང་བ་ལེགས། དུས་ཡུན་འགྲོ་བ་དང་མཉམ་དུ་ཇ་ལྗང་ཁུ་རིམ་བཞིན་དུ་གསར་ཚད། དྲི་ཞིམ། ཕན་ཐོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ ཉམས་རིབས་སུ་འགྲོ། ཉར་ཚགས་ཡག་པོ་བྱས་ན་(མཁའ་རླུང་མི་འཛུལ་བའི་ཐུམ་སྒྲིལ། བསིལ་གྲང་། མུན་ནག སྐམ་ས།) ཇ་ལྗང་ཁུ་ལོ་གཅིག་དང་དེ་ལས་ལྷག་པའི་བར་ཁྱད་ཆོས་ཚད་ལྡན་ཉར་ཐུབ། ཐུམ་སྒྲིལ་སྒང་ལ་ཉོས་པའི་དང་བསྡུས་པའི་ཚེས་གྲངས་འགོད་པ་དང་། ཁྱད་ཆོས་ལེགས་ཤོས་དང་ཕན་ཐོགས་ལེགས་ཤོས་དགའ་མགུར་བྱེད་ཆེད་ཇ་དེ་དུས་ཚོད་རན་པའི་ནང་འཐུང་ལེན་བྱེད་དགོས།

༡༥. མཇུག་བསྡོམས།

ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གཞུང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པོ་ལྡན་པའི་དམིགས་བསལ་བ་དང་ཟུར་མང་བའི་འཐུང་བྱེད་ཅིག་ཡིན། གསལ་ཞིང་དྲོད་སྐྱེད་བྱེད་པའི་རོ་ཚ། དྲི་ཞིམ། འཕྲོད་བསྟེན་ལ་ཕན་པའི་ཁྱད་ཆོས་མང་པོ་ བཅས་ཀྱིས་གྲགས་པ་ཐོབ་ཅིང་། ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་འཛམ་གླིང་ཡོངས་སུ་དར་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་དང་རིན་ཐང་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་ཇའི་རིགས་ཤིག་ཡིན། ཇ་ལྗང་ཁུའི་རིགས་དང་དབྱེ་བའི་ཁྱད་པར་སྣ་ཚོགས་ ཀྱིས་**ཞིབ་འཇུག་དང་དགའ་མགུར་བྱེད་པའི་མཐའ་མེད་པའི་གོ་སྐབས་**སྤྲོད། ཁུ་ལེགས་པར་བཙོ་བ་དང་ཉར་ཚགས་ཡག་པོ་བྱེད་པ་ ནི་ཇ་ལྗང་ཁུའི་ནུས་པ་ཆ་ཚང་ཕྱིར་ཐོན་བྱེད་པར་གལ་ཆེ། ཇ་ལྗང་ཁུ་རྒྱུན་དུ་ཚད་རན་གྱིས་འཐུང་བ་ནི་དགའ་སྣང་གི་འབྱུང་ཁུངས་ཙམ་མིན་པར། ཉིན་རེའི་བཟའ་བཅའ་དང་འཚོ་བའི་ཕྱོགས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེ་བའི་ཟུར་སྣོན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། འཕྲོད་བསྟེན་བདེ་ཐང་། དྲོད་སྐྱེད། བདེ་ཚོར་བཅས་ལ་ཕན་པར་བྱེད།

མཐའ་མར།

ཇ་ལྗང་ཁུ་ (绿茶, lǜchá) ནི་འཐུང་བྱེད་ཙམ་མིན་པར། ཇའི་ཕོར་པའི་ནང་དུ་གཟུགས་སུ་བཞག་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཆ་ཚང་ཞིག་ཡིན། Longjing གི་དཔྱིད་ཀའི་མྱུ་གུ་འཇམ་པོ་ནས་Matcha གི་གཡུ་སྨུག་གི་སྤྲིན་པ། Sencha གི་གསལ་ཞིང་བསིལ་བ་ནས་Gyokuro གི་བཟང་ཞིང་མངར་བའི་བར། ཇ་ལྗང་ཁུའི་རེ་རེའི་མིག་གིས་འཐུང་བས་ས་ཆུའི་གནས་སྟངས། ཇ་བཟོ་མཁན་གྱི་ལག་རྩལ། ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོའི་སྲོལ་རྒྱུན་བཅས་མཚོན་པའི་ངོ་མཚར་བའི་རོ་ཚ་དང་དྲི་ཞིམ་གྱི་ཁྱོན་ཞིག་ཕྱིར་ཐོན་བྱེད། ཇ་འདི་ནི་ཉིན་རེའི་བྱ་བའི་ཁྲོད་དུ་ཞི་བདེའི་སྐད་ཅིག་འཚོལ་བ་དང་། རོ་ཚའི་ཟུར་ཕྲ་མོ་ལ་གུས་བརྩི་བྱེད་པ། གཟུགས་པོ་དང་སེམས་ཀྱི་མཐུན་སྒྲིལ་ལ་འབད་པ་བྱེད་མཁན་ཚོར་འཚམ། ཇ་ལྗང་ཁུས་དམིགས་བསལ་བའི་ཉམས་མྱོང་སྟེར་བ་དང་། དུས་གཅིག་ཏུ་དྲོད་སྐྱེད་དང་ཞི་བདེ་སྟེར་བ། སྟབས་བདེ་ཞིང་གཏིང་ཟབ། ཉིན་རེའི་སྤྱོད་ཆས་དང་མཆོད་སྒོའི་རང་བཞིན་ལྡན་པ་བཅས་ཡིན།

ཇ་ལྗང་ཁུའི་འཇིག་རྟེན་དུ་འགྲུལ་བ་ནི་ཇའི་རིག་གཞུང་གི་འབྱུང་ཁུངས་ལ་འགྲུལ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེར་ཇའི་ཕོར་པ་རེ་རེ་ནི་གནའ་སྲོལ་དང་དེང་རབས་བར་གྱི་ཟམ་པར་གྱུར། འཇམ་ཞིང་ལེགས་གྲུབ་ཀྱི་རྒྱ་ནག་Bi Luo Chun (碧螺春) དང་། བསམ་གཏན་གྱི་ཉི་ཧོང་Gyokuro (玉露)། འཇམ་པོའི་ཀོ་རི་ཡའི་Ujeon (우전) བཅས་གང་འདེམས་ཀྱང་། ཇ་ལྗང་ཁུས་རོ་ཚའི་དགའ་སྣང་སྤྲོད་པ་མ་ཟད། ཇ་འཐུང་བའི་རིག་གཞུང་ཆེན་པོ་དང་འབྲེལ་བའི་ཚོར་བ་སྟེར། མགྱོགས་ཚད་དང་སེམས་ཁྲལ་གྱི་དུས་རབས་འདིར་ཇ་ལྗང་ཁུ་ནི་ཞི་བདེའི་མཚོ་གླིང་དུ་གནས་བཞིན་དུ། ང་ཚོར་ཤེས་རྟོགས། ཞིབ་ཕྲར་དོ་སྣང་། སྟབས་བདེ་བའི་དངོས་པོའི་ནང་མཛེས་སྡུག་རྙེད་པའི་ཤེས་རབ་བཅས་ཀྱི་གལ་གནད་དྲན་གསོ་བྱེད།