གའོ་ཧྲན་ཆ

གའོ་ཧྲན་ཆ (高山茶, gāo shān chá) ནི་མཐོ་སྒང་ས་ཁུལ་དུ་འདེབས་པའི་ཇའི་རིགས་ལ་སྤྱི་མིང་ཞིག་ཡིན། ཀྲུང་གོའི་སྐད་དུ་ <གའོ་ཧྲན> (高山) ཞེས་པ་དངོས་སུ <མཐོན་པོའི་རི་བོ> ཡང་ན <མཐོ་སྒང་ས་ཁུལ> ཟེར་བའི་དོན་ཡིན། ཐ་སྙད་འདིས་ས་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་རྨིད་ 1000 ཡན་གྱི་སར་བསྐྲུན་པའི་ཇ་རིགས་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད། ཡིན་ནའང་མཐོ་ཚད་ཀྱི་ངེས་འཛིན་ནི་ས་ཁུལ་སོ་སོར་དང་བཟོ་སྐྲུན་པ་སོ་སོར་འགྱུར་བ་ཡོང་སྲིད།

གའོ་ཧྲན་ཆའི་གཞི་རྩའི་ཁྱད་ཆོས་ཁག:

• མཐོ་སྒང་འབྱུང་ཁུངས: གལ་ཆེའི་ཁྱད་ཆོས་ནི་མཐོ་སྒང་ས་ཁུལ་ནས་འབྱུང་བ་དེ་ཡིན། འདེབས་སའི་མཐོ་ཚད་ནི་ཇའི་སྤུས་ཚད་དང་ཁྱད་ཆོས་ལ་ཐེབས་པའི་རྐྱེན་གཏན་འཁེལ་ཡིན།
• ཁྱད་འཕགས་ས་བབས: མཐོ་སྒང་ས་ཁུལ་ནི་ཇ་སྡོང་ལྗང་པའི་འཚར་ལོང་ལ་ཕན་པའི་གནམ་གཤིས་དང་ས་གཤིས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན། གསལ་བས་ཅོལ་བའི་གནམ་གཤིས། རྒྱུན་པར་སྨུག་པ་འཁྲིགས་པ། ཉི་མའི་འོད་ཤུགས་ཆེ་བ། ཆུ་སྣོད་ལེགས་པོ། ས་གཞིར་གཏེར་རྫས་ཕྱུག་པོ་བཅས་སོ།
• འཚར་ལོང་བུལ་བུལ: མཐོ་སྒང་དུ་གནམ་གཤིས་ཅོལ་བས་ཇ་སྡོང་འཚར་ལོང་བུལ་བུལ་བྱུང་། འཚར་ལོང་བུལ་བུལ་འདིས་ཇ་ལོ་ནང་དུ་དྲི་ཞིམ་གྲུབ་བྱེད། ཨེམ་ནོ་ཨེསིད་དང་ཕན་ཡོན་ཅན་གྱི་དངོས་རྫས་གཞན་བཅས་གསོག་ཚིགས་ཆེ་རུ་གཏོང་།
• འཇམ་ཞིང་དྲི་ཞིམ་ཅན་གྱི་བྲོ་བ།: གའོ་ཧྲན་ཆ་ནི་དམའ་སར་བསྐྲུན་པའི་ཇ་ལས་འཇམ་ཞིང་མཉེན་པོ། གསང་གཙང་བའི་བྲོ་བ་ལྡན། མེ་ཏོག་། ཤིང་ཐོག རྩི་ཤིང་བཅས་ཀྱི་དྲི་ཞིམ་ལྡན་པ་དང་། མངར་ཞིང་མངར་སྐྱུར་ཙམ་ཡོད།
• ཡུན་རིང་བསྐུལ་གདངས་དང་ཞུ་རྗེས། མཐོ་སྒང་ཇ་ལ་བསྐུལ་གདངས་འཇམ་ལ་དར་ལྟར་འཇམ་པོ་ཡོད་པ་དང་། ཞུ་རྗེས་ཀྱང་ཡུན་རིང་གསང་གཙང་།
• ཐོན་སྐྱེད་ཚད་ཉུང་བ་དང་གཟི་བརྗིད།: མཐོ་སྒང་ས་ཁུལ་མང་ཆེ་བར་བསྐྱོད་དཀའ་ཞིང་། ཇ་འདེབས་སའི་ཁོངས་ཀྱང་ཚད་ངེས་ཅན་ཡོད། འདིས་སྤུས་ཚད་མཐོ་བ་དང་མཉམ་དུ་གའོ་ཧྲན་ཆ་ནི་དཀོན་པ་དང་གཟི་བརྗིད་ཀྱི་ཐོན་རྫས་སུ་གྱུར་ཡོད།

གའོ་ཧྲན་ཆའི་སྤུས་ཚད་ལ་ཐེབས་པའི་མཐོ་སྒང་གནམ་གཤིས་ཀྱི་རྐྱེན་རྣམས:

• གནམ་གཤིས:
  • ཅོལ་བའི་དྲོད་ཚད: མཐོ་སྒང་དུ་དྲོད་ཚད་དམའ་བས་ཇ་སྡོང་གི་ལུས་པོའི་བྱེད་ལས་བག་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བར་བྱས་ཏེ། ཨེམ་ནོ་ཨེསིད་ (དཔེར་ན་ L-ཐེ་ཨེནིན་ (L- theanine) མངར་ཆ་དང་ཨུ་མ་མིའི་བྲོ་བ་ལ་བརྟེན་པ) གསོག་ཚིགས་ཆེ་རུ་གཏོང་བ་དང་། ཁ་ཏིག་ཆེ་བའི་ཀེཏེ་ཆིན་ (catechins) གི་ཚད་ཉུང་དུ་གཏོང་།
  • སྨུག་པ་དང་རླན་གཤེར། མཐོ་སྒང་དུ་སྨུག་པ་མང་པོ་ཡོང་བ་དང་རླན་གཤེར་ཆེ་བས་ཇ་སྡོང་ལ་རྒྱུན་པར་ཆུ་རླན་སྟེར་བ་དང་། ཉི་མའི་འོད་ཟེར་ཧ་ཅང་ཆེ་བ་ལས་སྐྱོབ་པར་བྱེད། སྨུག་པས་ཨེམ་ནོ་ཨེསིད་གྲུབ་པར་ཡང་རོགས་པ་བྱེད།
  • ཞག་མོ། ཉིན་མོ་བར་གྱི་དྲོད་ཚད་ཁྱད་པར་ཆེ་བ། རི་བོ་དག་ཏུ་ཞག་མོ་དང་ཉིན་མོའི་དྲོད་ཚད་ཁྱད་པར་ཆེ་བས་ཡང་ཇ་ལོར་དྲི་ཞིམ་གྱི་དངོས་རྫས་གསོག་ཚིགས་ཆེ་རུ་གཏོང་བར་རོགས་པ་བྱེད།
• ཉི་མའི་འོད་ཟེར:
  • ཉི་མའི་འོད་ཤུགས་ཆེ་ལ་ཁྱབ་ཆུང་ཡང་ཡོད། མཐོ་སྒང་དུ་ཉི་མའི་འོད་ཤུགས་ཧ་ཅང་ཆེ་ཡོད་ཀྱང་། སྨུག་པ་དང་སྤྲིན་གྱིས་འོད་ཟེར་ཁྱབ་ཆུང་དུ་གཏོང་བས་ཁྱབ་ཆུང་གི་འོད་བསྐྲུན་ཐུབ། འདིས་འོད་རྫས་སྒྱུར་བྱེད་ལས་དང་དྲི་ཞིམ་གྲུབ་རྫས་འཚར་ལོང་ལ་རོགས་པ་བྱས་ཤིང་། ཇ་ལོ་ཚ་དྲོད་ཆེ་དྲགས་པ་དང་སྲ་མཁྲེགས་སུ་གྱུར་བ་ལས་སྐྱོབ་པར་བྱེད།
• ས་གཞི:
  • ཆུ་སྣོད་ལེགས་པོ། རི་སྒང་གི་ཁ་ཁྱོམ་གྱིས་རང་བཞིན་གྱི་ཆུ་སྣོད་ཀྱི་བྱེད་ལས་སྒྲུབ་ཐུབ་པས་ཇའི་རྩ་བ་བདེ་ཐང་དུ་གནས་པར་རོགས་པ་དང་། ཆུ་ལྷག་པ་ལས་སྐྱོབ་པར་བྱེད།
  • གཏེར་རྫས་ཕྱུག་པོ། རི་བོའི་ས་གཞིར་གཏེར་རྫས་དང་ཞིབ་ཆ་ཕྲ་མོ་མང་པོ་ཡོད་པས། ཇ་སྡོང་གིས་འདི་དག་འཇིབས་ཏེ་ཇའི་བྲོ་བ་དང་དྲི་ཞིམ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས།
  • སྐྱེ་ལྡན་དངོས་རྫས། མཐོ་སྒང་གི་ས་གཞིར་ལོ་མ་འདྲིལ་བའི་རྒྱུ་ཆ་ལྷག་པ་དང་གཏེར་རྫས་སུ་འགྱུར་བ་བུལ་བུལ་གྱིས་བྱུང་བ་འདིས་སྐྱེ་ལྡན་དངོས་རྫས་ཀྱི་ཚད་ཅུང་མཐོ་བར་བྱས་ཏེ། ས་གཞིའི་རྫས་བཅུད་ཇེ་ལེགས་སུ་གཏོང་།
• དབུགས་ཁམས:
  • དབུགས་ཁམས་གཙང་མ། མཐོ་སྒང་ས་ཁུལ་ནི་སྤྱིར་བཏང་གཙང་ཞིང་བཙོག་མེད་ཀྱི་དབུགས་ཁམས་ཡོད་པས་ཇའི་སྤུས་ཚད་ལ་ཡང་ཕན་པའི་རྐྱེན་ཡོང་སྲིད།

གའོ་ཧྲན་ཆ་ཐོན་སྐྱེད་ས་ཁུལ་གཙོ་བོ:

འཛམ་གླིང་གི་རི་སྒང་ས་ཁུལ་མང་པོར་གའོ་ཧྲན་ཆ་བཟོ་སྐྲུན་བྱེད་ཀྱང་། ཤར་གླིང་གི་ས་ཁུལ་འགར་དམིགས་བསལ་གྱིས་གྲགས་པ་ཡོད། དཔེར་ན།

• ཐའེ་ཝན། ཐའེ་ཝན་གའོ་ཧྲན་ཆ་ནི་རིན་ཐང་ཆེ་བར་བརྩི་བཞིན་པ་ཡིན། ཐའེ་ཝན་གྱི་མིང་གྲགས་ཅན་གྱི་མཐོ་སྒང་ས་ཁུལ་ནི།
  • ཨ་ལི་ཧྲན (阿里山): གའོ་ཧྲན་ཆའི་ས་ཁུལ་གྲགས་ཅན་ཞིག་ཡིན། ཨ་ལི་ཧྲན་ཇ་ནི་མེ་ཏོག་གི་དྲི་ཞིམ། ཞག་འཁྱིལ་ལྟ་བུའི་བསྐུལ་གདངས། ཡུན་རིང་གི་ཞུ་རྗེས་བཅས་ཀྱིས་གྲགས་པ་ཡོད།
  • ལི་ཧྲན (梨山): ཐའེ་ཝན་གྱི་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་ཇ་ས་ཁུལ་ཡིན། ལི་ཧྲན་ཇའི་བྲོ་བ་ཞིབ་ཅིང་དྲི་ཞིམ་ལ་རིན་ཐང་ཆེ།
  • ཡུ་ཧྲན (玉山): ཐའེ་ཝན་གྱི་མཐོ་ཤོས་ཡུ་ཧྲན་ (ཡུ་ཧྲན་) རི་བོའི་མཐའ་སྐོར་དུ་ཡོད།
  • ཧྲན་ལིང་ཞི (杉林溪): མིང་གྲགས་ཅན་གྱི་མཐོ་སྒང་ས་ཁུལ་གཞན་ཞིག
  • ཆི་ལའེ་ཧྲན (奇萊山): ཆི་ལའེ་ཧྲན་ས་ཁུལ་གྱི་ཇ།
• ཀྲུང་གོ:
  • ཝུ་དབྱི་ཧྲན (武夷山): ཝུ་དབྱི་ཧྲན་ནི་བྲག་རྩི་ཨུ་ལུང་ (ཡན་ཆ) ཡིན་པས་གྲགས་ཀྱང་། ཝུ་དབྱི་ཧྲན་གྱི་མཐོ་སྒང་ཁ་ཤས་སུ་གའོ་ཧྲན་ཆ་བཟོ་སྐྲུན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།
  • ཧོང་ཧྲན (黄山): ཧོང་ཧྲན་རི་བོ་དག་ནི་གྲགས་ཅན་ཧོང་ཧྲན་མའོ་ཧྥེང་ཇང་ཇ་བསྐྲུན་ས་ཡིན་པས། མཐོ་སྒང་ས་ཁུལ་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཆོག
  • ཨོ་མེ་ཧྲན (峨眉山): སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཨོ་མེ་ཧྲན་རི་བོ་དག་ནི་ཨོ་མེ་ཤྭོ་ཡ་ཇང་ཇ་བཟོ་སྐྲུན་ས་ཡིན་པས། མཐོ་སྒང་ས་ཁུལ་ཞིག་ཡིན།
  • ཡུན་ནན་ (云南): ཡུན་ནན་ཞིང་ཆེན་གྱི་རི་སྒང་ས་ཁུལ། དཔེར་ན་པུ་ལང་ཧྲན་དང་དབྱི་ཝུ་ཧྲན་གྱི་རི་སྒང་ས་ཁུལ་ནི་ཕུ་ཨར་དང་ཇ་རིགས་གཞན་བཟོ་སྐྲུན་ས་ཡིན་པས། གའོ་ཧྲན་ཆའི་ས་ཁུལ་དུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཆོག
• ཧིན་རྡུ:
  • དར་ཇི་ལིང་: དར་ཇི་ལིང་ནི་ཧི་མ་ལ་ཡར་ཡོད་པས། མཐོ་སྒང་གི་ཇ་ཞིང་དུ་གྲགས་ཤིང་། གཏན་ཚིགས་མང་པོའི་སྒོ་ནས་གའོ་ཧྲན་ཆའི་རིགས་སུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཆོག་པའི་ཇ་བཟོ་སྐྲུན་བྱེད།
  • ནིལ་གི་རི: ལྷོ་ཧིན་རྡུའི་ནིལ་གི་རི་སྔོན་པོ་དག་གིས་ཀྱང་མཐོ་སྒང་ཇ་བཟོ་སྐྲུན་བྱེད།
• ནེ་པལ: དར་ཇི་ལིང་དང་ཉེ་བའི་ནེ་པལ་གྱི་མཐོ་སྒང་ས་ཁུལ་ནས་ཀྱང་གའོ་ཧྲན་ཆ་དང་འདྲ་བའི་ཇ་བཟོ་སྐྲུན་བྱེད།
• ཝི་ཐ་ནམ: ཝི་ཐ་ནམ་གྱི་བྱང་རི་སྒང་ས་ཁུལ།
• ཇི་བེན: ཇི་བེན་གྱི་མཐོ་སྒང་ཇ་ར་བ་འགར་ཡོད། ཡིན་ནའང་<གའོ་ཧྲན་ཆ> ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཇི་བེན་དུ་བེད་སྤྱོད་མི་བྱེད་ཀྱང་། མཐོ་སྒང་ཇའི་གོ་བ་ཡོད།

གའོ་ཧྲན་ཆར་བཟོ་སྐྲུན་བྱེད་པའི་ཇའི་རིགས:

གཙོ་བོ་གའོ་ཧྲན་ཆ་ནི་ཇའི་རིགས་ཁ་བྱེ་ཞིག་མིན་པར། འདེབས་སའི་ས་བབས་ལ་གཞི་བཅོལ་བའི་དབྱེ་ཁག་ཅིག་ཡིན། ཇའི་རིགས་མི་འདྲ་བ་མཐོ་སྒང་དུ་བསྐྲུན་ནས་གའོ་ཧྲན་ཆར་དབྱེ་ཆོག

• ཨུ་ལུང་: ཐའེ་ཝན་གའོ་ཧྲན་ཨུ་ལུང་ནི་གྲགས་ཅན་དང་རིན་ཐང་ཆེ་ཤོས་ཡིན། ཨུ་ལུང་ནི་ས་བབས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལེགས་པོར་འཆར་བར་བྱེད་པས། མཐོ་སྒང་གིས་ཁོང་ལ་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་གཤིས་ཀ་སྤྲོད།
• ཇང་ཇ: མཐོ་སྒང་དུ་ཇང་ཇ་ལེགས་པོ་བཟོ་སྐྲུན་བྱེད་པ་དང་། དམའ་སའི་ཇང་ཇ་ལས་ཀྱང་འཇམ་ཞིང་མངར་པོ་ཡོང་སྲིད། དཔེར་ན་མཐོ་སྒང་ཇང་ཇ་ལུང་ཅིང་ཡང་ན་པི་ལོ་ཆུན་ (bì luó chūn)
• ཇ་དཀར་པོ: མཐོ་སྒང་དུ་ཇ་དཀར་པོ་ཡང་བཟོ་སྐྲུན་བྱེད་སྲིད། དཔེར་ན་པའེ་མུ་ཏན་ (Bái Mǔ Dān) ཡང་ན་དབྱིན་ཀྲོན (Yín Zhēn) ཡིན་ཀྱང་། དེ་ནི་དར་ཁྱབ་ཅུང་དཀོན།
• ཇ་ནག་པོ: མཐོ་སྒང་ས་ཁུལ་འགས། དཔེར་ན་དར་ཇི་ལིང་གིས་ཇ་ནག་པོ་བཟོ་སྐྲུན་བྱེད་པ་དང་། ཡོངས་ཁྱབ་ཀྱི་དོན་དུ་གའོ་ཧྲན་ཆར་དབྱེ་ཆོག

གའོ་ཧྲན་ཆ་ངོས་འཛིན་དང་བདམས་ཐབས:

• འབྱུང་ཁུངས: འབྱུང་ཁུངས་ས་ཁུལ་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས། ཨ་ལི་ཧྲན་དང་། ལི་ཧྲན། དར་ཇི་ལིང་སོགས་གྲགས་ཅན་གྱི་མཐོ་སྒང་ས་ཁུལ་ནས་ཡོང་བའི་ཇ་རྙེད་དགོས། ཐུམ་སྒྲིལ་སྟེང་ངམ་ཇའི་ངོ་སྤྲོད་དུ་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་བཀོད་ཡོད་དགོས།
• བྲོ་བ་དང་དྲི་ཞིམ་གྱི་ངོ་སྤྲོད: འཇམ་པོ། མེ་ཏོག་གི་དྲི། ཤིང་ཐོག་གི་དྲི། མངར་ཆ་ལྡན་པའི་བྲོ་བ་བཅས་གསལ་བཀོད་བྱས་པ་རྙེད་དགོས། <གསང་གཙང་བྱེད་པ> <འཇམ་པོ> <གཙང་མ> ཞེས་པ་བཅས་ཀྱང་གའོ་ཧྲན་ཆའི་ངོས་འཛིན་བྱེད་སྲིད།
• རིན་གོང་: གའོ་ཧྲན་ཆ་ནི་སྤྱིར་བཏང་དམའ་སའི་ཇ་ལས་རིན་གོང་མཐོ་བ་ཡིན། འདི་ནི་ལས་ཁག་ཆེ་བའི་བཟོ་སྐྲུན་དང་སྤུས་ཚད་མཐོ་བས་ཡིན། <གའོ་ཧྲན་ཆ> ཟེར་བའི་ཇ་ལ་རིན་གོང་དམའ་དྲགས་པ་ཡོད་ན། དེ་ནི་རྫུན་བཟོའམ་སྤུས་ཚད་དམའ་བའི་རྟགས་ཡིན་སྲིད།
• ཕྱིའི་ནམ་པ (ཚད་ངེས་ཀྱི་སྒོ་ནས): ཕྱིའི་ནམ་པ་ནི་ཇའི་རིགས་ལ་བརྟེན་ནས་འགྱུར་བ་ཡོང་སྲིད། སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་ཨུ་ལུང་ལ་སྒྲིལ་ཐག་དམ་ཞིང་གྲིམ་པོ་ཡོད་སྲིད། ཇང་ཇ་ལ་ལོ་མ་མཉེན་ཞིང་དྲུང་པོ་ཡོད་སྲིད། འོན་ཀྱང་ཕྱིའི་ནམ་པ་ནི་ཐག་གཅོད་ཀྱི་རྐྱེན་གཙོ་བོ་མིན།
• བྲོ་བ་ལྟ་བ། གའོ་ཧྲན་ཆའི་སྤུས་ཚད་ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་ཐབས་ལམ་ལེགས་ཤོས་ནི་བྲོ་བ་ལྟ་རྒྱུ་ཡིན། བྲོ་བ། དྲི་ཞིམ། བསྐུལ་གདངས། ཞུ་རྗེས་བཅས་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་དགོས། གའོ་ཧྲན་ཆ་ནི་སྙོམ་འཇུག་ཅན། རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་བ། ཡིད་འོང་བ་ལྡན་དགོས།
• ཚོང་ཁང་གི་སྙན་གྲགས: སྤུས་ཚད་ཅན་གྱི་ཇར་ཆེད་སྨྲ་བའི་ཚོང་ཁང་ལྡན་པ་ནས་གའོ་ཧྲན་ཆ་ཉོ་དགོས། ཁོང་ཚོས་ཇའི་འབྱུང་ཁུངས་དང་སྤུས་ཚད་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཕྲ་སྤྲོད་ཐུབ།

གའོ་ཧྲན་ཆ་བཏུང་བཟོ་ཐབས་དང་རོལ་རྩེད:

• ཆུའི་སྤུས་ཚད: ཆུ་མཉེན་ཞིང་བཙག་སྦྱོམ་བྱས་པ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་དགོས།
• ཆུའི་དྲོད་ཚད: ཆུའི་དྲོད་ཚད་ནི་གའོ་ཧྲན་ཆའི་རིགས་ལ་བརྟེན་ནས་འགྱུར། ཇང་ཇ་ལ་དྲོད་ཚད་དམའ་བ (75-85°C) ཨུ་ལུང་ལ་དྲོད་ཚད་མཐོ་བ (85-95°C) བཀོལ་དགོས། ཇ་དཀར་པོ་ཡང་དྲོད་ཚད་དམའ་བས་བཏུང་བཟོ་བྱེད།
• སྣོད་བཅུད: བཏུང་བཟོ་བྱེད་པར་གའེ་ཝན (gàiwǎn) དང་། དབྱི་ཤིང་རྫའི་ཡོལ་འཁོར། ཀར་དཀར། ཤེལ་གྱི་སྣོད་བཅུད་བཅས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཆོག
• ཇའི་ཚད་: བྲོ་བ་ཧ་ཅང་ཆེ་དྲགས་མི་འགྲོ་བར་ཚང་མར་བསམ་གཞིགས་བྱས་པའི་ཇའི་ཚད་བེད་སྤྱོད་བྱེད་དགོས། སྤྱིར་བཏང་ཆུ་ 150-200 མི་ལི་ལ་གྲམ་ 3-5 བཀོལ།
• བཏུང་བཟོ་བྱེད་པའི་དུས་ཡུན: ཐོག་མའི་བཏུང་བཟོ་ཐུང་ངུ (སྐར་མ་ 15-30) བྱེད་དགོས་པ་དང་། ཇེ་བསྐྱར་མའི་བཏུང་བཟོ་རིམ་པས་ཇེ་རིང་དུ་གཏོང་ཆོག གའོ་ཧྲན་ཆ་ནི་ཐེངས་མང་པོར་བཏུང་བཟོ་བྱེད་ཐུབ་པ་མང་།
• དྲི་ཞིམ་དང་བྲོ་བ་ལ་རོལ་རྩེད་བྱེད་པ། ཇ་བུལ་བུལ་འཐུང་སྟེ། འཇམ་པོའི་དྲི་ཞིམ་དང་། ཞིབ་ཕྲའི་བྲོ་བ། གསང་གཙང་བའི་ཞུ་རྗེས་བཅས་ལ་རོལ་རྩེད་བྱེད་དགོས།

༡༢. དོན་དངོས་སྣ་ཚོགས་:

འཛམ་གླིང་གི་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་ཇ་ཞིང་ནི་བོད་དུ་མཚོ་འཕགས་རྨིད་ 3500 ཡོད་པ་དེ་ཡིན་ལ། འདིར་ཚོད་ལྟའི་ <ཞི་ཙང་གའོ་ཧྲན་ཆ> (西藏高山茶, xī zàng gāo shān chá) ཞེས་པ་འདེབས་བཞིན་ཡོད། ཐའེ་ཝན་དུ་ <ཆ་ཧྲན་ཕའོ> (茶山跑, chá shān pǎo) ཞེས་པའི་སྲོལ་རྒྱུན་ཡོད་དེ། ཨ་ལི་ཧྲན་གྱི་ཇ་ཞིང་གི་རྒྱུགས་འགྲན་ཡིན་ལ། རྒྱལ་ཐོར་ལ་སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་ཇ་ལོ་གཅིག་སྤྲོད། སྤྱི་ལོ་ 2019 ལོར་ཀྲུང་གོའི་བར་སྣང་ས་ཚིགས་ཀྱི་གནམ་གྲུ་བ་ཚོས་ཟེར་བའི་གཤིས་ཅན་གྱི་གནམ་གྲུར་རོ་ཚོར་ལ་བར་སྣང་གི་གནས་ཚུལ་ཁྲོད་དུ་བྱེད་ཚུལ་སྐོར་གྱི་ཚོད་ལྟའི་ཆ་ཤས་སུ་གའོ་ཧྲན་ཆ་བཏུངས། གཏམ་རྒྱུད་དུ་ཨ་ལི་ཧྲན་རི་བོའི་ཇ་སྡོང་ནི་གནམ་ནས་བྱ་དམ་པས་ཁྱེར་བའི་སོན་ནས་བསྐྲུན་པ་ཡིན་ཞིང་། དེར་བརྟེན་ཇ་ལ་ <ཐན་ཞང> (天香, tiān xiāng) ནམ་མཁའི་དྲི་ཞིམ་ཡོད་པར་བཤད། ཇི་བེན་གྱི་རིག་གཞུང་དུ་ <ཡ་མ་ཆ> (山茶, yama cha) རི་བོའི་ཇ་ཞེས་པའི་གོ་བ་ཡོད་ལ། འདི་ནི་གའོ་ཧྲན་ཆ་དང་གོ་དོན་འདྲ་ཡང་། ཨུ་མ་མིའི་བྲོ་བར་གཙོ་སྐུལ་བྱེད། ཚན་རིག་གི་ཞིབ་འཇུག་ལས་ཇ་སྡོང་ནི་མཚོ་འཕགས་རྨིད་ 2000 ཡན་དུ་འདེབས་སྐབས་ཁོང་སྲུང་གི་སྤྲི་དངུལ་ཁྱད་འཕགས་བཟོ་སྐྲུན་བྱེད་པ་དང་། འདིས་བཏུང་བྱེད་ལ་མངར་ཆ་ཁྱད་འཕགས་སྟེར། ཐའེ་ཝན་གྱི་ཇ་སྒྱུ་རྩལ་པ་ཚོས་གའོ་ཧྲན་ཆ་ལས་སྐྱོང་སྐབས་རོལ་དབྱངས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཅིང་། གཡུག་རྒྱུག་གིས་ཉིང་ཆགས་བྱེད་རིམ་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པར་འདོད།

༡༡. རིན་གོང་དང་བཅོས་མ་:

གནས་ཚུལ་ཡང་དག་པའི་གའོ་ཧྲན་ཆའི་རིན་གོང་ནི་རྐྱེན་འདི་དག་ལས་གྲུབ་ རྐྱེན་: ཞིང་གི་མཐོ་ཚད། ས་བབས་ཀྱི་སྙན་གྲགས། དུས་ཚོད་ཀྱི་བསྡུ་སྔོག ལས་སྐྱོང་གི་རྩལ་ཕུལ་བཅས། མཚོ་འཕགས་རྨིད་ 2600 ནས་ཡོང་བའི་ <ཏ་ཡུ་ལིང> (大禹嶺, dà yǔ lǐng) གཟི་བརྗིད་ཅན་དེའི་རིན་གོང་སྤྱི་ར་སྒོར་ 500-1000 /ཀེ་ཇི་ (USD/kg) ཡོད་སྲིད། ལི་ཧྲན (梨山) ནི་སྤྱི་ར་སྒོར་ 200-500 /ཀེ་ཇི། ཨ་ལི་ཧྲན་ནི་སྤྱི་ར་སྒོར་ 50-200 /ཀེ་ཇི། རྒྱུན་བཀོལ་གྱི་བཅོས་མའི་རིགས་: <ཕིང་ཏི་ཆོང་གའོ> (平地充高, píng dì chōng gāo) དམའ་སའི་ཇ་མཐོ་སྒང་གི་ཇར་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་: <ཧུན་ཕེའེ> (混配, hùn pèi) རྒྱུ་ཆ་རིན་པོ་ཆུང་བ་དང་སྲེས་པ་: <ཐན་ཅ་ཞང་ཅིང> (添加香精, tiān jiā xiāng jīng) དྲི་ཞིམ་བསྣོན་པ་བཅས། བཅོས་མའི་རྟགས་: དྲི་ཞིམ་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་ཡོད་པ། བཏུང་བཟོ་ཐེངས་ 2-3 བྱས་རྗེས་བྲོ་བ་མྱུར་དུ་ཉམས་པ། བཏུང་བྱེད་ཀྱི་མདོག་རང་བཞིན་མིན་པ། ཞིབ་བཤེར་གྱི་ཐབས་ལམ་: <ཡེ་ཏི> (葉底) བསྐོལ་རྗེས་ཀྱི་ལོ་མ་སྲིད་ཏུ་མཐུན་སྒྲིལ་ཡོད་མེད་ལ་ཞིབ་བཤེར་བྱེད་པ་: <ལེང་ཝེན> (冷聞, lěng wén) ཇ་སྣོད་སྟོང་པའི་གྲང་མོའི་དྲི་ཞིམ་ལྷིང་འཇགས་ཡོད་དགོས་པ།: <ཆན་ཏི་ཀྲེང་མིང> (產地證明, chǎn dì zhèng míng) ཡིད་རྟོན་འཕྲོད་ཡིག་ལ་ཞིབ་བཤེར་བྱེད་པ། ཞིབ་བཤེར་བྱས་པའི་ཚོང་ཁང་ནས་ <ཚོང་ཆ་ཡོན་ཏའོ་ཆ་པེ་> (從茶園到茶杯, cóng chá yuán dào chá bēi) ཇ་ཞིང་ནས་ཇ་སྣོད་བར་གྱི་རྗེས་འདེད་ཐུབ་པའི་སྒྲིག་ལམ་ལྡན་པ་ཞིག་ནས་ཉོ་བར་འོས་སྦྱོར་བྱེད།

༡༠. ཉར་ཚགས་:

གའོ་ཧྲན་ཆ་ཡང་དག་པར་ཉར་ཚགས་བྱེད་པར་ <ཝུ་ཧྥང> (五防, wǔ fáng) སྲུང་སྐྱོབ་ལྔ་ཞེས་པའི་རྩ་བའི་རྩ་དོན་ལ་བརྟེན། དེ་ནི་རླན་པ། འོད། དྲི་མ། དབུགས་ཁམས། ཚ་དྲོད་མཐོ་པོ་བཅས་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པ་ཡིན། ཉར་ཚགས་ཀྱི་རླན་ཚད་ཚང་མར་བསྡམས་པ་བརྒྱ་ཆ་ 50-60 དགོས། ཡུན་རིང་ཉར་ཚགས་ལ་དྲོད་ཚད་ 5-15°C དང་། མཇུག་མཇུག་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པར་ 15-25°C དགོས། བེད་སྤྱོད་བྱེད་སྲིད་པའི་སྣོད་བཅུད་ནི་ <ཞི་ཆ་ཀོན> (錫茶罐, xī chá guàn) ཚྭ་ཡིའི་ཛ་ཏིང་། ཡང་ན་ <ཙི་ཧྲ་ཀོན> (紫砂罐, zǐ shā guàn) ཨུ་ལུང་ལ་དབྱི་ཤིང་རྫས་ཀྱི་རྫ་སྣོད་བཅས་སུ་དམ་པོར་བཅུག་པ་ཡིན། ཁུར་ཁུར་གྱི་ཐུམ་སྒྲིལ་ <ཀྲེང་ཁོང་པའོ་ཀྲོང> (真空包裝, zhēn kōng bāo zhuāng) ནི་དུས་ཡོལ་མ་བྱུང་གོང་གི་གསར་པའི་གནས་ཚུལ་ལོ་ 2 བར་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད། རིན་ཐང་ཆེ་བའི་རིགས་ལ་ <ཏུང་ཚང> (凍藏, dòng cáng) ཐུམ་ཕྲན་ཚད་ངེས་ཅན་ལ་དྲོད་ཚད་ -18°C ཡོད་པའི་འཁྱགས་སྟེར་བྱེད་པའི་ཐབས་ལམ་བེད་སྤྱོད་བྱེད། གལ་ཆེ་བ་ནི་ <ཁྲོན་ཝེ> (串味, chuàn wèi) ཕྱིའི་དྲི་མ་རྒྱུད་སྤྲོད་བྱེད་པ་ལས་སྤང་བར་བྱས་ཏེ། ཇ་དེ་སྨན་ཚོང་དང་དྲི་ཞིམ་ཅན་གྱི་ཐོན་རྫས་དང་ཁ་བྲལ་བར་ཉར་ཚགས་བྱེད་དགོས། ཇང་ཇ་གའོ་ཧྲན་ཆའི་ཉར་ཚགས་ཀྱི་དུས་ཡོལ་ནི་ཟླ་བ་ 12-18 ཡིན། ཨུ་ལུང་ཉིང་ཆགས་ཉུང་ངུ་ནི་ཟླ་བ་ 18-24 ཡིན། ཉིང་ཆགས་འབྲིང་བའི་རིགས་ནི་གནས་ཚུལ་མཐུན་པོས་ལོ་ 3 བར་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཐུབ།

༩. བཏུང་བཟོ:

གའོ་ཧྲན་ཆ་ཚང་མར་བསྡམས་པའི་བཏུང་བཟོ་བྱེད་པར་ <ཆ་ཧྲུའེ་པི> (茶水比, chá shuǐ bǐ) ཞེས་པའི་ཇ་དང་ཆུའི་བསྡུར་ཚད་ཡང་དག་པ་ལ་བརྟེན་དགོས། ཨུ་ལུང་ལ་ 1:20-1:30 དང་། ཇང་ཇ་ལ་ 1:50 ཡིན་པར་འོས་སྦྱོར་བྱེད། ཆུ་ནི་ <ཧྲན་ཁྲོན་ཧྲུའེ> (山泉水, shān quán shuǐ) གཏེར་ཆུ་དང་གཏེར་རྫས་ཡོད་ཚད་ 50-150 mg/L ཡིན་པའི་ཚད་གཞིར་དམིགས་པ་ཡིན་དགོས། དྲོད་ཚད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་: ཇང་ཇ་གའོ་ཧྲན་ཆ་ལ་ 75-80°C ཨུ་ལུང་ཉིང་ཆགས་ཉུང་ངུ་ལ་ 85-90°C ཉིང་ཆགས་འབྲིང་བ་ལ་ 90-95°C བཀོལ་དགོས། <ཀུང་ཧྥུ་ཆ> (功夫茶, gōng fū chá) ཞེས་པའི་ཐབས་ལམ་ལ་: བཏུང་བཟོའི་སྣོད་བཅུད་ཚ་དྲོད་ཀྱིས་སྲོ་བ <ཝེན་པེ> (溫杯, wēn bēi) ཇ་བཀྲུ་བ <ཞི་ཆ> (洗茶, xǐ chá) 5 སྐར་མ་བར་བྱེད་པ། ཐུང་ཐུང་གི་བཏུང་བཟོའི་ཐེངས་རིམ་པས་དུས་ཡུན་ཇེ་རིང་དུ་གཏོང་བཞིན་པ་: སྐར་མ་ 20-30-40-60-90-120 བཅས་བྱེད། མི་འདྲ་བའི་ཐབས་ལམ་ <ལེང་ཕའོ> (冷泡, lěng pào) ཁྲོད་དུ་ཆུ་གྲང་མོས་ཆུ་ཚོད་ 4-8 བར་བཏུང་བཟོ་བྱེད་པས་མཐོ་སྒང་ཇའི་མངར་ཆ་ཁྱད་པར་བ་འདོན་པར་བྱེད། གལ་ཆེ་བ་ནི་ <ཆ་ཏའོ> (茶道, chá dào) ཞེས་པའི་ཇའི་ལམ་ལུགས་ལ་བརྟེན་དགོས་པ་དང་། འདིར་ཆུ་གཏོང་སྟངས་ <ཀའོ་ཁོང> (高沖, gāo chōng) མཐོ་པོ་ནས་ཆུ་དབང་སྙོམས་འཕུལ་ཆུ་ལ་སྤྲོད་དགོས།

༨. ཕན་ཡོན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་:

གའོ་ཧྲན་ཆ་ལ་ཁེགས་བཟློག་གི་ནུས་པ་གསལ་པོ་ཡོད་དེ། ལུས་པོར་སེམས་ཁྲལ་ལ་འཚམ་འགྲིག་བྱེད་པར་རོགས་པ་བྱེད། L-ཐེ་ཨེནིན་ (L-theanine) གི་ཚད་མཐོ་བས་ <ཨན་ཧྲེན> (安神, ān shén) སེམས་ཁམས་ཞི་བར་གཏོང་བ་དང་། དྲན་པའི་ཤེས་རབ་ལེགས་པོར་གནས་པར་རོགས་པ་བྱེད་ཀྱང་ཞི་བའི་རྐྱེན་མི་སྐྱེ། ཨོ་ར་ཀ་ཚད་འཇལ་ཐབས་ལམ་གྱིས་བརྒྱུད་ནས་བཀོད་པའི་ཨེན་ཊི་ཨོཀ་སི་ཌན་གི་ལས་དོན་ནི་ 1500-2000 μmol TE/གྲམ་ཟིན་པས་ <ཁང་ཡང་ཧྭ> (抗氧化, kàng yǎng huà) ཨོཀ་སི་ཌི་བྱེད་རིམ་གྱི་སེམས་ཁྲལ་ལ་གདོང་ལེན་བྱེད་པར་ནུས་པ་ཆེ། ཇའི་སྤྱི་ཤུགས་ཀྱི་མངར་རྫས་ (polysaccharides) ཀྱིས་ནད་འགོག་ནུས་པ་ཁ་སྣོན་བྱེད་པ་དང་། <ཝེ་ཆི> (衛氣, wèi qì) ལུས་པོའི་སྲུང་སྐྱོབ་ནུས་པ་ཆེ་རུ་གཏོང་ངོ་། རྒྱུན་པར་བཏུང་བྱེད་ནས་ <ཅང་ཀྲི> (降脂, jiàng zhī) ཁྲག་གི་ཞག་རྫས་ཉུང་དུ་གཏོང་བ་དང་། ཁོ་ལེ་སི་ཐེ་རོལ་ (cholesterol) གི་ཚད་ཚང་མར་བསྡམས་པར་གཏོང་བར་རོགས་པ་བྱེད། ཇའི་ནང་གི་ Gaba ནི་ཁྲག་ཤེད་དམའ་རུ་གཏོང་བའི་སྨན་ནུས་ལྡན་པས <ཀའོ་ཤྭོ་ཡ> (高血壓, gāo xuè yā) ཁྲག་མཐོ་བའི་ནད་ལ་ཕན་པ་བྱེད། གཏེར་རྫས་ཀྱི་སྡེབ་སྦྱོར་གྱིས <ཀུ་ཀྲི> (骨質, gǔ zhì) རུས་པའི་རྒྱུ་ཆ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་ཇུས་འཇིབ་ཐུབ་པའི་ཀེལ་སིམ་དང་མེག་ནི་སིམ་གྱི་ཚད་གལ་ཆེན་ཡིན། ཀྲུང་གོའི་གསོ་རིག་གི་ལུགས་སུ་གའོ་ཧྲན་ཆ་ནི་ <ཆིང་རྗེ་ཅི་ཏུ> (清熱解毒, qīng rè jiě dú) དྲོད་གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་དུག་སེལ་བར་བྱེད་པའི་ཐོན་རྫས་སུ་བརྩི།

༧. རྫས་འགྱུར་གྱི་རྒྱུ་ཆ་:

གའོ་ཧྲན་ཆའི་རྫས་འགྱུར་གྱི་རྒྱུ་ཆ་ནི་སྐྱེ་ལྡན་བྱེད་རིམ་གྱི་སྡེབ་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་འཕགས་སྙོམ་འཇུག་གིས་ངོས་འཛིན་བྱེད། ཨེམ་ནོ་ཨེསིད་ (amino acids) ཀྱི་ཚད་ནི་སྐམ་རྒྱུའི་ལྗིད་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་ 3-5 ཟིན་པས། དམའ་སའི་ཇའི་ཚད་ལས་ལྡབ་ 1.5-2 མཐོ་བ་ཡིན། གཙོ་བོ་ L-ཐེ་ཨེནིན་ (茶氨酸, chá ān suān) ཡིན་ལ། དེ་ནི་ཨེམ་ནོ་ཨེསིད་སྤྱིའི་ཚད་ཀྱི་བརྒྱ་ཆ་ 50 ཟིན། ཀེཏེ་ཆིན་ (兒茶素, ér chá sù) གྱི་ཚད་ནི་ཚང་མར་བསྡམས་པ་ 15-20% ཡིན་ལ། EGCG དང་ EGC བར་གྱི་བསྡུར་ཚད་ནི་ཁ་ཏིག་ཆུང་བའི་རྣམ་པར་ཕྱོགས་ལྷུང་བྱས་ཡོད། ཀ་ཧྥེ་དབྱིན (咖啡因, kā fēi yīn) ནི་བརྒྱ་ཆ་ 2-3 ཡོད་པས། དམའ་སའི་ཇའི་ཚད་ལས་དམའ་བ་ཡིན། ལྷག་པར་འཕུར་ཐུབ་པའི་དྲི་ཞིམ་གྱི་སྡེབ་རྫས་ཀྱི་ཚད་མཐོ་: ལི་ན་ལོ་ཨོལ (linalool) གེ་ར་ནི་ཨོལ (geraniol) ནེ་རོ་ལི་ཌོལ (nerolidol) བེན་ཛིལ་ཨལ་ཀོ་ཧོལ (benzyl alcohol) བཅས། སྤྱི་ཤུགས་ཀྱི་མངར་རྫས་ (茶多糖, chá duō táng) ཀྱིས་བརྒྱ་ཆ་ 3-4 ཟིན་པས། བཏུང་བྱེད་ཀྱི་མངར་ཆ་དང་གར་ཚད་སྟེར། གཏེར་རྫས་ཀྱི་རྒྱུ་ཆ་ནི་ཁ་ལིམ (potassium) (2000-3000 mg/100g) མེག་ནི་སིམ (magnesium) (200-300 mg/100g) མེང་ག་ནིས (manganese) (50-150 mg/100g) བཅས་ཀྱིས་ཕྱུག ཁྱད་ཆོས་ནི་ γ-ཨེམ་ནོ་པུ་ཊི་རིག་ཨེསིད (GABA) ཀྱི་ཚད་མཐོ་བ་དང་། དེ་ནི་དྲོད་ཚད་དམའ་བའི་གནས་སུ་རླུང་མེད་ཀྱི་ལུས་པོའི་བྱེད་རིམ་ཁྲོད་དུ་གྲུབ་པ་ཡིན།

༦. ཚོར་བའི་ཁྱད་ཆོས་:

གའོ་ཧྲན་ཆ་ལ་སྡེབ་སྦྱོར་ཅན་གྱི་དྲི་ཞིམ་གྱི་རྣམ་པ་ཡོད་ལ། གཙོ་བོ་ <ཧྭ་ཞང> (花香, huā xiāng) མེ་ཏོག་གི་དྲི་ཞིམ་ཡིན་པ་དང་། དེའི་ནང་དུ་ཨོ་རྐིཌ (orchid) ཇཱ་ཟིན (jasmine) ཨོ་སི་མན་ཐུས (osmanthus) བཅས་ཀྱི་ནུས་ཤུགས་འདུས་ཡོད། ཁྱད་པར་བའི་ <ཀའོ་ཧྲན་ཡུན> (高山韻, gāo shān yùn) མཐོ་སྒང་གི་ཞུ་རྗེས་ཁྱད་འཕགས་ཀྱང་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་གསང་གཙང་ཞིང་ཡང་བའི་མཚོན་ཚིག་གིས་ངོས་འཛིན་བྱེད། བྲོ་བ་ལ་ <ཀན> (甘, gān) མངའ་བའི་མངར་ཆ་དང་ <ཁུ> (苦, kǔ) ཁ་ཏིག་མེད་པས་ངོས་འཛིན་བྱེད། བཏུང་བྱེད་ཀྱི་བསྐུལ་གདངས་ནི་ <ཧྭ་རུན> (滑潤, huá rùn) འཇམ་པོ་དང་ཞག་འཁྱིལ་ལྟར་ཡོད་པ་དང་། <ཧོ་ཡུན> (喉韻, hóu yùn) མིད་པའི་ཀློང་དུ་གྱུར་བའི་ཚོར་སྣང་ཡོད། བཏུང་བྱེད་ཀྱི་མདོག་ནི་ཨུ་ལུང་ལ་སྐྱ་སེར་པོ་ནས་ཨམ་པར་མདོག་ (amber) བར་དང་། ཇང་ཇ་ལ་སྐྱ་ལྗང་ཁུ་ནས་སེར་ལྗང་བར་དུ་འགྱུར། ལོ་མ་སྐམ་པོའི་ <ཀན་ཞང> (乾香, gān xiāng) དྲི་ཞིམ་ནི་ཤུགས་ཆེ་ཞིང་། རྩྭ་རྒྱུ་དང་མེ་ཏོག་གི་སྐད་ཆ་ཡོད། བཏུང་བྱེད་བསིལ་བའི་སྐབས་སུ་ <ལེང་ཞང> (冷香, lěng xiāng) གྲང་མོའི་དྲི་ཞིམ་ཁྱད་འཕགས་འབྱུང་བ་དེ་སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་རྟགས་སུ་བརྩི། བཏུང་བཟོ་རྗེས་ཀྱི་ལོ་མ་ནི་ <ཡེ་ཏི> (葉底, yè dǐ) སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་གནས་ཚུལ་གསལ་པོར་སྟོན་ཏེ། མཉེན་ཆ་ལྡན་པ། མུ་མཐའ་སྙོམས་པ། མདོག་གསལ་པོ་བཅས་ཡོད།

༥. བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ལག་རྩལ་:

གའོ་ཧྲན་ཆའི་བཟོ་སྐྲུན་ལག་རྩལ་ནི་ཇའི་རིགས་ལ་བརྟེན་ནས་མི་འདྲ་བ་ཡོད་ཀྱང་། མཐོ་སྒང་གི་རྒྱུ་ཆའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱིས་བསྐྲུན་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་མང་པོ་ཡོད། ཨུ་ལུང་གི་བྱེད་རིམ་ལ་: ཝེ་ཏྱོ (萎凋, wěi diāo) དྲོད་ཚད་ 20-25°C ཡོད་པར་ཆུ་ཚོད་ 8-12 བར་འཇམ་པོར་བསྐམས་པ། ཡའོ་ཆིང (搖青, yáo qīng) ལོ་མ་ཐེངས་ 4-6 བར་དུ་གཡུག་པ་དང་མཚམས་མཚམས་སུ་མཐའ་སྣེ་ཉིང་ཆགས་སུ་གཏོང་བ། ཧྲ་ཆིང (殺青, shā qīng) དྲོད་ཚད་ 280-320°C ཡོད་པར་ཚད་འཛིན་བྱེད་པ། ཇོ་ཉན (揉捻, róu niǎn) ཐེངས་གཉིས་སུ་སྒྲིལ་ཐག་བཅད་པ། དབྱི་ཧུང་ཀན (烘乾, hōng gān) 80-100°C ཡོད་པར་བསྐམས་པ། མཐོ་སྒང་གི་རྒྱུ་ཆ་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ནི་ཉེན་ཁ་ཆེ་བའི་ཉིང་ཆགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ (15-25% དྲུང་། དམའ་སའི་ཨུ་ལུང་གི་ 30-40% ཡོད་པ) དང་། ལྷག་པར་འཕུར་ཐུབ་པའི་དྲི་ཞིམ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པར་བསྐམས་པའི་དྲོད་ཚད་དམའ་བ་བཅས་ཡིན། ཇང་ཇ་གའོ་ཧྲན་ཆར་ <ཀའོ་ཝེན་ཏོན་ཧྲ> (高溫短殺, gāo wēn duǎn shā) ཚ་དྲོད་མཐོ་བོའི་ཐུང་ངུའི་ཚད་འཛིན་གྱི་ཐབས་ལམ་སྤྱོད་ཅིང་། འདིས་གསར་པའི་གཤིས་ཀ་དང་དྲི་ཞིམ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད། མཇུག་སྡོམ་གྱི་བཀག་སྒྲིག་ལ་ཆེ་ཆུང་ལྟར་བདམས་པ་དང་། རྩང་སྣེ་དང་གནོད་པའི་ལོ་མ་སེལ་བ་བཅས་ཚུད།

༤. ཡུལ་གནས་དང་བཅས་པའི་ཁྱད་ཆོས་:

གའོ་ཧྲན་ཆའི་ས་བབས་ནི་མཚོ་འཕགས། ཁ་ཕྱོགས། ས་གཞིའི་རྒྱུ་ཆའི་སྡེབ་སྦྱོར། ཆེ་ཆུང་གི་གནམ་གཤིས་བཅས་ཀྱི་ཟུང་འབྲེལ་གྱིས་ངོས་འཛིན་བྱེད། ཕྱོགས་ཤར་དང་ལྷོ་ཤར་གྱི་ཁ་ཁྱོམ་ 15-30 སྒོར་གྲུ་ཡོད་པ་ནི་ལེགས་ཤོས་སུ་བརྩི། མཐོ་སྒང་གི་ས་གཞི་ནི་གཙོ་བོ་སྐྱུར་གཤིས་ཅན་ (pH 4.5-5.5) ཡིན་ལ། ལྕགས་དང་ཧ་ལུ་མི་ནིམ་ (aluminium) གྱིས་ཕྱུག་ཅིང་སྐྱེ་ལྡན་རྒྱུ་ཆའི་ཚད་མཐོ་བ་ཡོད། གལ་ཆེའི་ལས་དོན་ནི་ <ཡུན་ཝུ> (雲霧, yún wù) རི་བོའི་སྨུག་པ་སྟེ། དེས་རང་བཞིན་གྱི་གྲིབ་མ་བཟོ་བ་དང་རླན་ཚད་ 80-85% ཡོད་པར་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད། གའོ་ཧྲན་ཆ་འདེབས་པར་ཞིང་ལས་ལག་རྩལ་ཁྱད་པར་བ་དགོས་: ཁ་ཁྱོམ་ས་ཐིག་བསྐྲུན་པ། རླུང་སྲུང་གི་ཐག་པ་བཟོ་བ། སྐྱེ་ལྡན་གྱི་ལུད་སྤྱོད་པ། སྡོང་པོ་གཅོད་པ་ནི་ <ཐའེ་ཀོ> (台刈, tái gē) དམའ་པོར་གཅོད་པའི་རིམ་ལུགས་ལྟར་བྱེད་དེ། གཞོན་ནུའི་མྱུ་གུ་འཚར་ལོང་སྐུལ་སློང་བྱེད། མཐོ་སྒང་དུ་བསྡུ་སྔོག་ལོ་གཅིག་ལ་ཐེངས་ 3-4 བྱེད་པས། དམའ་སའི་ཚད་ལས་མངོན་གསལ་དུ་ཉུང་། བསྐྱོད་དཀའ་བས་ལག་པའི་ལས་ཀ་མང་པོ་བེད་སྤྱོད་བྱེད་པས་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་རིན་གོང་མཐོ་རུ་གཏོང་།

༣. རྩི་ཤིང་གི་ངོ་སྤྲོད་དང་རྨང་གཞི་:

གའོ་ཧྲན་ཆའི་ཐོན་སྐྱེད་ལ་མཐོ་སྒང་གི་གནས་ཚུལ་ལ་འཚམ་འགྲིག་བྱས་པའི་ Camellia sinensis ཀྱི་ཞིང་རིགས་མི་འདྲ་བ་བེད་སྤྱོད་བྱེད། ཐའེ་ཝན་དུ་ཁྱབ་ཆེ་བའི་ཞིང་རིགས་ནི་ཆིང་ཞིན་ཝུ་ལུང (青心烏龍, qīng xīn wū lóng) ཅིན་ཤོན (金萱, jīn xuān) སི་ཅི་ཆུན (四季春, sì jì chūn) བཅས་ཡིན། མཐོ་སྒང་དུ་ཇ་སྡོང་ནི་ཁ་ཁྱོམ་དུ་བརྟན་པོར་འཛུལ་བ་དང་རྡོ་གཟེབས་ཀྱི་ས་གཞི་ནས་རྫས་བཅུད་འཇིབ་པར་རྩ་བའི་རིམ་ལུགས་སྟོབས་ཆེན་པོ་གོང་འཕེལ་གཏོང་། མཐོ་སྒང་གི་སྡོང་པོའི་ལོ་མ་སྤྱིར་བཏང་ཆུང་ལ་རྒྱ་ཆེ་བ་ཡིན་ཞིང་། ཨུ་ཝི་འོད་ཟེར་ལས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པར་སྤྲ་རྒྱ་ལྡན་པའི་དྭངས་ཤོག་གསལ་པོ་ཡོད། ཚིགས་བར་ཐུང་བས་ལྕིབ་རིལ་སྡུད་པོ་ཡོད། གའོ་ཧྲན་ཆའི་རྒྱུ་ཆ་ནི་ <དབྱི་ཞིན་སན་ཡེ> (一心三葉, yī xīn sān yè) རྩེ་ལྕོག་དང་ལོ་མ་གསུམ་གྱི་ཚད་གཞིར་བསྡུ་སྔོག་བྱེད། ཡིན་ནའང་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་རིགས་ལ་ <དབྱི་ཞིན་ཨར་ཡེ> (一心二葉, yī xīn èr yè) རྩེ་ལྕོག་དང་ལོ་མ་གཉིས་ཀྱི་ཚད་གཞི་སྤྱོད་སྲིད། མཐོ་སྒང་གི་རྒྱུ་ཆའི་ཁྱད་ཆོས་ནི་ཨེམ་ནོ་ཨེསིད་ཁྱད་པར་དུ་ཐེ་ཨེནིན་ (theanine) གྱི་ཚད་མཐོ་བ་དང་། པོ་ལི་ཧྥེ་ནོལ (polyphenols) གྱི་ཚད་དམའ་བ་བཅས་ཡིན་ལ། འདི་ནི་དྲོད་ཚད་དམའ་བའི་གནས་སུ་འཚར་ལོང་བུལ་བུལ་ཡོང་བ་དེས་རེད།

༢. ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གཞུང་གི་གནས་ཚད་:

མཐོ་སྒང་ཇའི་ལོ་རྒྱུས་ནི་ཀྲུང་གོའི་ཇ་རིག་གཞུང་འཕེལ་རྒྱས་དང་ཁ་བྲལ་ཐབས་མེད་པར་འབྲེལ་ཡོད། སུང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་ (960-1279) སུ་མཐོ་སྒང་ཇ་ནི་གོང་མའི་ཕོ་བྲང་ལ་ཕུལ་བའི་མཆོད་རྫས་སུ་གྱུར་ཏེ། དེས་ <ཀུང་ཆ> (貢茶, gòng chá) གོང་མའི་ཇའི་གོ་གནས་བརྟན་པོར་བཟུང་། རིག་གཞུང་གི་སྐབས་སུ་གའོ་ཧྲན་ཆ་ནི་གཙང་མ་དང་ཕུལ་བྱུང་ལ་བརྩོན་པའི་མཚོན་བྱེད་དུ་གྱུར་ཞིང་། ཏའོ་ལུགས་ཀྱི་རང་བྱུང་དང་མཐུན་པའི་རྩ་དོན་མཚོན། ཐའེ་ཝན་དུ་གའོ་ཧྲན་ཆའི་རིག་གཞུང་ནི་ 1949 ལོའི་རྗེས་སུ་དམིགས་བསལ་གྱིས་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་སྟེ། མ་ཧྲིང་ཀྲུང་གོ་ནས་ཡོང་བའི་སྒྱུ་རྩལ་པས་ཨུ་ལུང་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཁྲིད་ཡོང་། སྤྱི་ལོ་ 1980 ལོ་ཚུན་གྱི་སྐབས་སུ་ཐའེ་ཝན་གའོ་ཧྲན་ཆ་ནི་མཚོ་གླིང་གི་དཔལ་འབྱོར་ངོ་མཚར་གྱི་མཚོན་བྱེད་དུ་གྱུར་ཞིང་། མཐོ་སྒང་ཨུ་ལུང་བེད་སྤྱོད་ཀྱི་ཇ་མཆོད་ཆོ་ག་ནི་ཚོང་རིག་གཞུང་གི་ཆ་ཤས་གལ་ཆེན་དུ་གྱུར། དེང་རབས་ཀྲུང་གོར་ <གའོ་ཧྲན་ཆ་འཐུང་བ> (喝高山茶, hē gāo shān chá) ཞེས་པ་ནི་ཞིབ་ཕྲའི་བྲོ་ཚོར་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་མཐོ་གནས་ཀྱི་དཔེ་སྡུར་དུ་གྱུར་ཡོད། མཐོ་སྒང་ཇ་ནི་ཀྲུང་གོའི་གསོ་རིག་ལུགས་སུ་ཡང་གལ་ཆེའི་ལས་དོན་བསྒྲུབ་ཅིང་། <ཆིང་རྗེ> (清熱, qīng rè) དྲོད་གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་ <ཡང་དབྱིན> (養陰, yǎng yīn) ཡིན་ཟུང་གསོ་བ་བཅས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ལ་བརྩི་སྲུང་བྱེད།

༡. རིགས་དབྱེ་དང་འབྱུང་ཁུངས་:

གའོ་ཧྲན་ཆ (高山茶, gāo shān chá) ནི་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་ཐབས་ལམ་ལྟར་དབྱེ་བ་མིན་པར། ས་ཁམས་ཀྱི་ཚད་གཞི་སྟེ་ཇ་སྡོང་འདེབས་སའི་མཚོ་འཕགས་ལྟར་དབྱེ། ཀྲུང་གོའི་ཇ་རིག་གི་སྲོལ་རྒྱུན་དུ་གསལ་པོའི་རིམ་དབྱེ་ཡོད་དེ། ཕིང་ཏི་ཆ (平地茶, píng dì chá) མཚོ་འཕགས་རྨིད་ 300 མན་གྱི་ཇ་། པན་ཀའོ་ཧྲན་ཆ (半高山茶, bàn gāo shān chá) མཚོ་འཕགས་ 300-1000 གྱི་ཇ་། དངོས་གཞིའི་གའོ་ཧྲན་ཆ་མཚོ་འཕགས་ 1000 ཡན་གྱི་ཇ་། ཐའེ་ཝན་དུ་འདིའི་རིམ་དབྱེ་དེ་བས་ཀྱང་ཞིབ། མཚོ་འཕགས་ 1000-1500 ཡོད་པའི་ཇ་ལ་གའོ་ཧྲན་ཆ་ཞེས་འབོད་ཅིང་། 1500 ཡན་དུ་འདེབས་པ་ལ་ <ཀའོ་ལེང་ཆ> (高冷茶, gāo lěng chá) མཐོ་བའི་གྲང་མོའི་ཇ་ཟེར། <གའོ་ཧྲན> ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ནི་ཐོག་མར་ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྐབས་ (618-907) ཀྲུང་གོའི་ཡིག་ཆར་ཐོན་ཞིང་། སྙན་ངག་མཁན་ལུ་ཡུས་རང་གི་ “ཆ་ཅིང” (茶經) ཞེས་པའི་བཤད་བསྡུར་དུ་ “མཐོ་སྒང་གི་ཇ་ནི་དམའ་སའི་ཇ་ལས་ལེགས” ཞེས་བཀོད་ཡོད། མཐོ་སྒང་དུ་ཇ་འདེབས་པའི་འབྱུང་ཁུངས་ནི་ཡུན་ནན་གྱི་རི་སྒང་ས་ཁུལ་དུ་རི་སྐྱེས་ཇ་སྡོང་རང་བཞིན་གྱིས་འཕོ་བ་དང་། དེའི་རྗེས་སུ་མིས་ས་ཁུལ་དེར་ཞུགས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན།

མཇུག་བསྡོམས་སུ:

གའོ་ཧྲན་ཆ་ནི་ཇ་ཙམ་མིན་པར། ཁྱད་འཕགས་མཐོ་སྒང་གི་ས་བབས་དང་ཇ་བཟོ་སྐྲུན་པའི་རྩལ་ཕུལ་གྱི་མཚོན་བྱེད་ཡིན། མཐོ་སྒང་གི་འབྱུང་ཁུངས་ལས་བྱུང་བའི་ཁྱད་ཆོས་སྟེ། འཇམ་པོའི་བྲོ་བ། ཞིབ་ཕྲའི་དྲི་ཞིམ། གསང་གཙང་བའི་ཞུ་རྗེས། ཞིབ་ཕུལ་བཅས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རིན་ཐང་ཆེར་བརྩི།