ཏེང་ཚུན་ལིའུ་ཆ

ཏེང་ཚུན་ལིའུ་ཆ (邓村绿茶, Dèngcūn lǜchá) ནི་མཐོ་སྒང་གི་ཇ་སྔོན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། ཧུའུ་པེ་ཞིང་ཆེན (湖北省, Húběi Shěng) ཡི་ཆང་གྲོང་ཁྱེར (宜昌市, Yíchāng Shì) ཡི་ལིང་ཁུལ (夷陵区, Yílíng Qū) གྱི་ཏེང་ཚུན་གྲོང་སྡེ (邓村乡, Dèngcūn Xiāng) ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། ས་ཕྱོགས་འདི་ནི་“ཇའི་འཕགས་པ” (茶圣) ལུའུ་ཡུས (陆羽) ཁོང་གི་《ཇའི་བསྟན་བཅོས》(《茶经》) ནང་ལེགས་ཤོས་སུ་བརྗོད་པའི་ཡུལ་ཡིན་ཏེ། “ལྷོ་རི་བོའི་ཇ་ལས་ཞ་ཀྲོའུ་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡིན” (山南，以峡州上) ཞེས་གསུངས། ཏེང་ཚུན་ནི་རྒྱལ་ཡོངས་སུ་ཤང་གྲོང་རིམ་པའི་“ཀྲུང་གོའི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་ཇའི་ཡུལ” (中国名茶之乡) གྱི་གོ་མིང་ཐོབ་པའི་ཤང་གཅིག་པུ་དེ་ཡིན། ཇའི་ར་བ་རྣམས་རྒྱ་མཚོའི་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་ 800–1200 m ཡོད་པ་དང་། སི་ལིང་རོང་ཆེན (西陵峡, གཙང་གསུམ་གྱི་རོང་ཆེན་དང་པོ་དེ) གྱི་བྱང་འགྲམ་དུ་གནས་ཡོད་ལ། གཙང་གསུམ་གྱི་མཚེགས་ཆེན (三峡大坝) དང་ཉེ་བར་གནས། མུའུ་ 80000 ཡོད་པའི་ཇའི་ར་བ་དེར་ལོ་རེར་ན་བུན་ཉིན་ 180 ལྷག་ཡོད་པས་ཏེང་ཚུན་ནི་“ཇའི་ལམ་ཆེན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས” (万里茶道源头) དང་། “འཛམ་གླིང་གི་ཚད་ལྡན་ཇ་སྔོན་པོའི་སྙིང་པོའི་ས་ཁུལ” (世界高品质绿茶核心产区) དུ་གྱུར་ཡོད། མིང་འདི་དག་ནི་འཛམ་གླིང་ཇ་སྔོན་པོའི་མཐུན་ཚོགས་ཀྱིས་སྤྲད་པ་ཡིན།

1. དབྱེ་འབྱེད་དང་འབྱུང་ཁུངས།

• རིགས། ཇ་སྔོན་པོ (绿茶, lǜchá), མྱུར་འཁྲུག་མ་བྱས་པ། རྣམ་པ་མང་པོར་བཟོ་སྟངས་ཡོད་དེ། ཁབ་རྩེའི་དབྱིབས (针形, zhēnxíng, “ཏེང་ཚུན་མའོ་ཅན།” — གཙོ་བོ), འཁྱིལ་བའི་དབྱིབས (卷曲形, “ཧྭ་ཏིང་ཡུན་དབུས”), ལེབ་མོའི་དབྱིབས (扁形, “ཏན་ཆིའུ་དབུ་ཡ”) བཅས་སོ། །ལག་རྩལ་གཙོ་བོ་ནི་བསྲེག་སྐེམ་དང་དྲོད་ཚ་རླུང་གིས་སྐེམ་པའི་ཐབས་ལམ་འདྲེས་མ་ཡིན (炒烘结合)།

• སྡེ་ཚན། ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ས་ཁམས་ངོས་འཛིན་ཅན་གྱི་ཐོན་རྫས (国家地理标志产品, 2006)། AA རིམ་པའི་ཇ་སྔོན་པོའི་ཐོན་རྫས (AA级绿色食品) ཀྱི་ལག་ཁྱེར་ཡོད། ཡུ་རོབ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཚད་གཞི་ལྟར་སྨན་ཤུལ་གྱི་ཞིབ་བཤེར་བརྒྱུད་ཡོད། “ཀྲུང་གོའི་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་ཇའི་ཡུལ” (中国名茶之乡) ཞེས་པ་རྒྱལ་ཡོངས་སུ་ཤང་གཅིག་པུས་ཐོབ་པའི་གོ་གནས། “ཇའི་ལམ་ཆེན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས” (万里茶道源头)། “འཛམ་གླིང་གི་ཚད་ལྡན་ཇ་སྔོན་པོའི་སྙིང་པོའི་ས་ཁུལ” (世界高品质绿茶核心产区) — འཛམ་གླིང་ཇ་སྔོན་པོའི་མཐུན་ཚོགས་ཀྱིས (བསྡོམས་འཇོག་པ་ཁོ་ཏོ་མ་རི་ཤི་གེ་ཡོས) སྤྲད་པའི་མིང་སྙན། “འཛམ་གླིང་གི་ཇ་དང་འགྲུལ་སྐྱོད་གྲོང་རྡལ” (世界茶旅小镇)།

• འབྱུང་ཁུངས། ཀྲུང་གོ། ཧུའུ་པེ་ཞིང་ཆེན (湖北省, Húběi Shěng), ཡི་ཆང་གྲོང་ཁྱེར (宜昌市, Yíchāng Shì), ཡི་ལིང་ཁུལ (夷陵区, Yílíng Qū), ཏེང་ཚུན་གྲོང་སྡེ (邓村乡, Dèngcūn Xiāng)། གཙང་གསུམ་གྱི་རོང་ཆེན (长江三峡) ཞེས་པའི་དང་པོ་དེ་ཡིན་པའི་སི་ལིང་རོང་ཆེན (西陵峡) གྱི་བྱང་འགྲམ་དུ་གནས། ཏེང་ཚུན་གྱི་ཤར་ངོས་སུ་གཙང་གསུམ་གྱི་མཚེགས་ཆེན (三峡大坝) ཡོད་ལ། བྱང་ངོས་སུ་རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པའི་ནགས་ཚལ་སྤྱི་གླིང་ཏ་ལའོ་ལིང (大老岭国家森林公园) ཡོད།

• ས་ཁམས་ཀྱི་ཟུར་ཚད། བྱང་ཐག་ཚད་ 30°57′–31°06′ སྟེ། འདི་ནི་“ཇའི་སྡོང་པོ་འཚར་ལོངས་ཀྱི་གསེར་སྐེད་རང་བཞིན” (世界茶树生长黄金坐标) ཡིན།

2. ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས་ཀྱི་དོན་སྙིང་།

• ལོ་རྒྱུས། ཏེང་ཚུན་གྱི་ཇའི་སྲོལ་རྒྱུན་ནི་རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་འཛིན་དུས་རབས་ནས་དར་བའི་རྒྱ་ནག་གི་གནའ་ཤོས་དང་ཡིག་ཐོག་ཏུ་གསལ་བའི་ཆ་འཕྲིན་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན།

  རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་འཛིན། — ཐོག་མའི་ཟིན་ཐོ། (སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་གསུམ་པ།) བརྗོད་གཞིའི་ཡིག་ཆ《ཀོང་ཡ》 (《广雅》, སྤྱི་ལོ་ 227–232 ) ནང་། དེང་གི་ཏེང་ཚུན་གྱི་ས་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་སྲིད་འཛིན་ཆ་ཤས་ཞ་ཀྲོའུ (峡州) ནང་ཇ་བཟོ་བའི་ལག་རྩལ་སྐོར་ཟིན་ཐོ་བཏབ་ཡོད། འདི་ནི་ས་ཁུལ་འདིའི་ཇ་བཟོའི་སྐོར་གྱི་སྔ་ཤོས་ཀྱི་ཡིག་ཐོ་ནང་གི་གསལ་བཤད་ཞིག་ཡིན།

  ཐང་རྒྱལ་རབས། — ལུའུ་ཡུས་བསྟོད་པའི་མཐོ་ཤོས། (སྤྱི་ལོ་དུས་རབས་བརྒྱད་པ།) 《ཇའི་བསྟན་བཅོས》(《茶经》, ~སྤྱི་ལོ་ 760 ) ནང་ལུའུ་ཡུས་ “ལྷོ་རི་བོའི” ཇ་རྣམས་ལ་དཔྱད་སྡུར་བྱས་ཏེ། ཞ་ཀྲོའུ་བླ་ན་མེད་པར་བཀོད་དེ། “山南，以峡州上，襄州、荆州次” ཞེས་དང་། དོན་ནི་ “ལྷོ་རི་བོའི་ཇ་ལས་ཞ་ཀྲོའུ་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡིན་ལ། ཞང་ཀྲོའུ་དང་ཅིང་ཀྲོའུ་ནི་དེ་མཐའམ” ཞེས་པ་ཡིན། ཞ་ཀྲོའུ་ནི་ཡོན་ཨན། ཡི་ཏུ། ཡི་ལིང (夷陵) བཅས་རྫོང་གསུམ་ནང་ཇ་བཟོ་བ་དང་། ཡི་ལིང་ནི་དེང་གི་ཏེང་ཚུན་གྱི་ས་ཁོངས་ཡིན། དུས་ཕྱིས་སུང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཨུ་ཡང་ཞིའུ (欧阳修) གྱིས་ཡི་ལིང་ “ལུའུ་ཡུའི་ཇའི་བསྟན་བཅོས་ནང་དུ་ཀྲོའུ་དང་པོ” (陆羽茶经第一州) ཞེས་བསྔགས།

  མིང་རྒྱལ་རབས། — “གཙང་གསུམ་གྱི་བྱིན་རླབས་ཅན་གྱི་རྩྭ” (明) ཇ་ཅིང་དུས་སྐབས (嘉靖, 1522–1566) སུ། ཏེང་ཚུན་གྱི་ཇ་ལ “གཙང་གསུམ་གྱི་བྱིན་རླབས་ཅན་གྱི་རྩྭ” (三峡灵草, “གཙང་གསུམ་གྱི་བྱིན་རླབས་ཅན་གྱི་རྩྭ”) ཞེས་པའི་སྙན་ངག་གི་མིང་ཐོགས་ཏེ། “རྒྱལ་སྲིད་ལ་ཕུལ་བའི་ཇ” (贡茶) རུ་གྱུར།

  ཆིང་རྒྱལ་རབས། — “ཀླུང་ཇ” དང་ “ཇ་རྟ་གནའ་ལམ” ཆིང་རྒྱལ་རབས་དང་པོར་ཏེང་ཚུན་གྱི “ཀླུང་ཇ” (溪茶, “ཀླུང་གི་ཇ”) རི་བརྒྱུད་བྱང་ངོས་ཞང་ཧྥན (ཞང་ཡང) དུ་སྐྱེལ་བ་དང་། དེས་ “ཇ་རྟ་གནའ་ལམ” (茶马古道) གྱི་སྐམ་ས་ཆ་ཤས་གྲུབ། ཏེང་ཚུན་ནི་ “ཡི་ཧུང་ཆ” (宜红茶, “ཡི་ཆང་ཇ་དམར་པོ”) བཟོ་བའི་སྙིང་པོའི་ས་ཁུལ་ཡང་ཡིན་ལ། ཞིབ་འཇུག་ལྟར་ན། ཇ་དམར་པོའི་ནང་དུ་ “གྲང་མོའི་རྗེས་སུ་རྙོག་འཛིང” (冷后浑, lěnghòuhún) གྱི་སྣང་ཚུལ་ཐོག་མར་བཤད་པའི་ས་ཡང་ཡིན།

  དེང་རབས། སྤྱི་ལོ་ 1956 ལོར་སོ་ཝེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆེད་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཏེང་ཚུན་གྱི་ཇ་མྱངས་རྗེས། “ཏེང་ཚུན་ལིའུ་ཆ” (邓村绿茶) ཞེས་མིང་འདོགས་པར་བསམ་འཆར་འབུལ་བ་དང་། དེ་ནས་གཞུང་མིང་དུ་གྱུར། སྤྱི་ལོ་ 2006 ལོར་ས་ཁམས་ངོས་འཛིན་ཐོབ། སྤྱི་ལོ་ 2017 ལོར་ “གཙང་གསུམ་ཇའི་ལུང་པ · ཏེང་ཚུན་ཇའི་རིག་རྫས་ཁྲོད་སྤྱི་གླིང” (三峡茶谷·邓村茶遗产公园) བསྐྲུན་ཏེ། “ཇའི་ལམ་ཆེན་གྱི་འབྱུང་ཁུངས” (万里茶道源头) ཀྱི་གནས་བབ་བརྟན་པོར་བཟོས། སྤྱི་ལོ་ 2024 ལོར་ཇའི་ར་བའི་རྒྱ་ཁྱོན་ནི་མུའུ་ 80000 (~ 5300 ha) དང་། ལོ་རེའི་ཐོན་ཚད་ནི་ཇ་སྐམ་པོ་ཊན་ 12000, འབོར་བསྡོམས་རིན་གོང་སྒོར་ཁྲི་ 460 ཡོད།

• མིང་།

  • “ཏེང་ཚུན” (邓村) ནི་ཤང་གི་མིང་ཡིན་ལ། ས་མིང་དེ་རུས་མིང་ཏེང (邓) དང་འབྲེལ་ཡོད།
  • “ལིའུ་ཆ” (绿茶) ནི་ “ཇ་སྔོན་པོ” ཡིན།

• རིག་གནས་ཀྱི་དོན་སྙིང་། ཏེང་ཚུན་ནི་ཇ་དང་འབྲེལ་བའི་གཏམ་རྒྱུད་ཆེན་པོ་གསུམ་སྟེ། ལུའུ་ཡུའི་ “ཇའི་བསྟན་བཅོས” (དུས་རབས་བརྒྱད་པ།) དང་། “ཇའི་ལམ་ཆེན” (万里茶道, དུས་རབས་བཅུ་བདུན་ནས་བཅུ་དགུ་བར།) དང་། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ངོས་འཛིན་ཐོབ་པའི་ཡུལ་ལྗོངས་ཀྱི་རྣམ་པ་གསལ་ཤོས་ཤིག་ཡིན་པའི “གཙང་གསུམ” བཅས་ཀྱི་སྣོལ་མཚམས་སུ་གནས་པ་ཞིག་ཡིན། ཤང་དུ་ལུའུ་ཡུའི་རྟེན་བཞེངས་ཡོད་ཅིང་། ལོ་ལྟར་ “གཙང་གསུམ་ཇའི་སྒྱུ་རྩལ་དུས་སྟོན” (三峡茶文化艺术节) འཚོགས། ཏེང་ཚུན་ནི་མི་འབོར་ཁྲི་ 3 ཙམ་གནས་པའི་ཤང་ཞིག་ཡིན་ལ། མི་རེར་ཇའི་ར་བའི་མུའུ་ 3 (ha 0.2 ཙམ) ཡོད་པ་ནི་སྲིད་འཛིན་ཆ་ཤས་གཅིག་པུ་དེ་ཡིན།

3. རྩི་ཤིང་གི་ཞིབ་བརྗོད་དང་རྒྱུ་ཆ།

• རིགས། / བསྐྲུན་རིགས། གཙོ་བོ་ནི — ཡི་ཆང་ལོ་མ་ཆེན་པོའི་རིགས (宜昌大叶种, Yíchāng Dàyè Zhǒng), དེ་ནི་ “ཧྭ་ཆ་ 29” (华茶29号) ཟེར་བ་དང་། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་གཏན་འབེབས་བྱས་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཇའི་བསྐྲུན་རིགས་ 30 ཀྱི་ནང་གི་ཐོག་མའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན། དེའི་རིགས་ནི་ཕྱེད་སྡོང་རིང་པོའི་རྣམ་པ (小乔木型) ཡིན། ལོ་མ་ནི་ཨེ་ལིབ་ཊིཀ་དབྱིབས་ཀྱི་ཡིན་ལ། ཚད་ནི་ 14.7 ± 2.4 cm དང་། མཉེན་ལ་ཤ་རྒྱས་པོ་ཡོད། རྫས་འགྱུར་གྱི་གྲུབ་ཚུལ། མངར་ཆགས་རྫས་མང་ཚོགས (polyphenols) 35.8%, མིང་ཅན་སྐྱེ་རྫས་སྙིང་སྐྱུར (amino acids) 1.64%, ཁོ་ཧྥེ་ཡིན (caffeine) 5.87% བཅས་ཡོད། དྲི་ངད་འཛམ་པོ་དང་བསྐལ་བ་རིང་པོའི་ཇ་སྔོན་པོ་བཟོ་བར་ལེགས་ཤོས་ཡིན།

  ཏེང་ཚུན་དུ་ལོ་བརྒྱ་ཡན་གྱི་རྒས་སྙིང་ཇའི་སྡོང་པོའི་ཚོགས་པ (百年以上古茶树群落) གནས་ཡོད།

• བསྡུ་རུབ། དཔྱིད་ཀ་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན། བླ་ཤོས་རིམ་པ། མེ་ཏོག་ཆ་ཚང་ངམ། མེ་ཏོག་གཅིག་ལ་ལོ་མ་ཕྲ་རགས་ཙམ་དང་སྦྲགས་པ། རིམ་པ་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ། མེ་ཏོག་གཅིག་ལ་ལོ་མ་གཅིག་ནས་གཉིས། དང་། གཉིས་ནས་གསུམ། བཅས་རིམ་པ་བཞིན་ཡོད།

• ཚད་གཞི། (GB/T 14456 + ས་ཁམས་ངོས་འཛིན་ཚད་གཞི།): རིམ་པ་བཞི་ཡོད་དེ། 特级, 一级, 二级, 三级 བཅས་ཡིན།

4. ས་གཤིས་དང་སྐྱེད་སྲིང་གི་ཁྱད་ཆོས།

• གནམ་གཤིས། མཐོ་སྒང་གི་ཁྲོད་དྲོ་ས་ཕྱོགས་ཀྱི་གནམ་གཤིས་ཡིན་ལ། གཙང་གསུམ་མཚེགས་ཆེན་གྱི་མཚོ་དང་སི་ལིང་རོང་ཆེན་གྱིས་ཆུ་དྲོད་འགྱུར་བའི་རྐྱེན་པས་བསྐྱར་བཅོས་བྱས་ཡོད། ལོ་རེའི་ཆ་སྙོམས་དྲོད་ཚད་ནི 14–18°C ཡིན། ཆར་ཆུའི་ཚད་ནི་ 1144–1831 mm/ལོ་རེ། སྤྲིན་པ་མང་བའི་ཚད་ནི་ལོ་རེར་ན་བུན་ཉིན་ 180 ལྷག ཡོད། ཁ་ཐོར་གྱི་འོད་དུ་ཚད་ 70% ལྷག ཟིན། ཉིན་མཚན་གྱི་དྲོད་ཚད་ཁྱད་པར་ནི 8°C ལྷག ཡོད། རིང་ཐུང་གི་གཙང་པོས་རྟག་ཏུ་རླངས་པ་འཕྱུར་བས་ “མཐོ་སྒང་སྤྲིན་པའི་སྣེ” (高山云雾带) ཟེར་བ་གྲུབ་ཡོད།

• མཐོ་ཚད། 800–1200 m. སྙིང་པོ་ནི་ཏེང་ཚུན་གྲོང་སྡེ་ཡིན་ལ། ཁུལ་གྱི་ཇའི་ 80% ཐོན་གྱི་ཡོད།

• ས་རྡོ། གྲང་རྡོ་གྲུམ་པ་བཞུར་བའི་སྐྱུར་ཉུང་གི་བྱེ་འདམ་ས (花岗岩风化微酸性砂壤土, pH 5.5–6.5). སྐྱེ་ལྡན་རྫས (organic matter) ≥ 1% ཡོད། སེ་ལེ་ནིམ་དང་ཛིང་གིས་ཕྱུག ཆུ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚད་གཞིའི་རིམ་པ་དང་པོ་ཡིན།

• སྐྱེ་ཁམས། ནགས་ཁེབས་ཚད་ 70% ཡོད། གིྲན་མོའི་རྡུལ་ཕྲན (negative ions) 10000/cm³ (སྐྱིད་སའི་ཚད་ནི 1500+ ཡིན) རྫས་བསྐྱོན་ཁེབ་གཉེར་ཁང་གི་བཟོ་ཚོང་མེད།

• ས་གཤིས་ཀྱི་གལ་ཆེའི་ཁྱད་ཆོས། ཏེང་ཚུན་ཇའི་ནང་གི་མིང་ཅན་སྐྱེ་རྫས་སྙིང་སྐྱུར (amino acids) གྱི་བཅུད་ནི་ཇ་སྔོན་པོའི་ཆ་སྙོམས་ལས་ 20% མཐོ་བ་ཡོད། ཆུར་ཞུན་རྫས (water-soluble substances) ནི ≥ 46.3% ཡོད། འདི་དག་ནི་ “མཐོ་སྒང་། སྤྲིན་པ་མང་བ། ཉི་མ་ཉུང་བ” (高海拔、多云雾、寡日照) ཟེར་བའི་ཀུའེ་ཀྲོའུ་དང་ཧུའུ་པེའི་ཇའི་ས་གཤིས་ཀྱི་གྲུབ་སྦྱོར་ཟབ་མོའི་འདྲེས་སྦྱོར་ལས་བྱུང་བ་ཡིན།

5. བཟོ་གྲྭའི་ལག་རྩལ།

ཏེང་ཚུན་ལིའུ་ཆ་ནི་ “གསུམ་སྲུང་གཅིག་མཐོ” (三保一高, sān bǎo yī gāo) ཞེས་པའི་ལག་རྩལ་ལྟར་བཟོ་སྟངས་ཡིན་ཏེ། དོན་ནི། མར་གསལ་ལྗང་ཁུའི་ཚོན་མདོག་སྲུང་བ (保翠绿色泽), ཁ་རྒྱན་གྱི་སྤུ་རྣམས་ཞིག་མི་འགྲོ་བར་སྲུང་བ (保茸毫附体), “རྩེ་མོ” རྣམས་ཀྱི་ཆ་ཚང་རྣམ་པ་སྲུང་བ (保锋苗完整), དྲི་ངད་མཐོ་ཞིང་འཛམ་པོར་གནས་པར་འབད་བརྩོན་བྱེད་པ (求香高持久) བཅས་ཡིན།

• བསྡུ་རུབ། (采摘) ལག་པས་བསྡུ་བ་དང་། མང་ཚོགས་རིམ་པའི་ཕྱིར་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱིས་བསྡུ་བ།
• བརྐྱང་སྐེམ། (摊青) སྨྱུག་མའི་ཚགས་མ། ཆུ་ཚོད་ 4–6 སྐེམ་པ། རླན་གཤེར་ཉམས་ཚད་ 4.5–5.5% ཡོད།
• “སྔོ་གསོད” (杀青) འཁོར་རྒྱུག་ཅན་གྱི་ཟངས་ཁོག 180–200°C ཡིན་པ་དང་། ཆུ་ཚོད་ 6–8 སྐྱོང་། རྩ་བཅོས་རྫས (enzymes) ཆ་ཚང་མི་འཁོར་བར་བཟོ་བ།
• བསྙིལ་སྦྱོང་། (揉捻) “ཡང་བ → དྲག་པོ → ཡང་བ” (轻—重—轻) ཀྱི་ཐབས་ལམ། ཆུ་ཚོད་ 14–20 རིང་།
• ཐོག་མའི་སྐེམ་པ། (初烘) 100–120°C ཡིན་པ་དང་། སྐམ་ཚད་ 80% བར།
• བསྐྱར་དུ་བསྙིལ་སྦྱོང་དང་དབྱིབས་བཟོ། (复揉理条) ལག་པས་དབྱིབས་བཟོ་བ་སྟེ། ཁབ་རྩེའི་དབྱིབས། འཁྱིལ་བའི་དབྱིབས། ལེབ་མོའི་དབྱིབས། བཅས་སུ་བཟོ་བ།
• མཐའ་མའི་སྐེམ་པ་དང་ “སྤུ་ལྡང” (足干提毫) ཤིང་སོལ་གྱིས་སྐེམ་པ་ 70–80°C ཡིན། ཚད་གཞི། ལག་མཐིལ་དུ་བསྙིལ་བའི་སྐབས་ལོ་མ་ཐལ་བར་འགྱུར་བ (手捻成粉)།
• མཐའ་མའི་སྦྱོང་བ། (精制) དབྱེ་འབྱེད་དང་ཡལ་ག་དོར་བ།

རྫས་སྦྱོར་གྱི་སྨན་ནད་འབུ་གསོད་བེད་སྤྱོད་མི་ཆོག དངོས་ཁམས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་བེད་སྤྱོད་བྱེད། AA རིམ་པའི་ཇ་སྔོན་པོའི་ཐོན་རྫས་ཀྱི་ལག་ཁྱེར་ཡོད།

6. དབང་པོའི་ཁྱད་ཆོས།

• སྐམ་པོའི་ལོ་མའི་ཕྱི་རྣམ། ཐོན་སྣེའི་རིགས་ལ་རག་ལས། མའོ་ཅན། (针形) མཐུག་ཅིང་དྲང་པོའི་ “ཁབ” སྤུ་མང་པོ་དང་བཅས་པ། ཧྭ་ཏིང་ཡུན་དབུས (卷曲形) དམ་པོའི་འཁྱིལ་དབྱིབས། ཏན་ཆིའུ་དབུ་ཡ (扁形) ལེབ་མོའི་ “མིག་ཅུང” ལྟ་བུ་དང་། ལུང་ཅིང་དྲན་པར་བྱེད། སྤྱི་བསྡོམས། ཚོན་མདོག་ནི་ལྗང་ཁུ་ཞིག་ཡིན་ལ། སྣུམ་ལྡན་གྱི་མདངས་འཕྲོ (绿润显毫)།

• སྐམ་པོའི་ལོ་མའི་དྲི་ངད། ཁ་ཙི་ཤ་ཏམ་གྱི་དྲི (栗香) — དེ་ནི་གཙོ་བོའི་དྲི་ངད་ཡིན། འཛམ་ཞིང་ཟབ་པ། (幽长持久)། བླ་ཤོས་རིམ་པར་མཉེན་པའི་ “ལང་ཚོའི” དྲི་ངད (嫩香) ཡོད། གྲང་མོའི་ཀ་ཏོ་ར་ནི་སྐར་མ་ 10 ལྷག་གནས།

• རོ། མཐུག་པོ (醇厚, chúnhòu) — མངར་ཆགས་རྫས་མང་ཚོགས (polyphenols 18–23%) མཐོ་བའི་རྐྱེན་པས་བྱུང་བ། རྩི་ལྡན (鲜爽) — མིང་ཅན་སྐྱེ་རྫས་སྙིང་སྐྱུར (amino acids 3.3–4.68%)། རོ་ལན་མངར་བ་གསལ་པོ (回甘明显)། ཞུན་རྫས་ཀྱི་མངར་བའི་རྫས (soluble sugars) མཐོ་བས་ “རྩི་ལྡན” ཉམས་ཆེ་རུ་གཏོང་།

• ཐང་གི་ཚོན་མདོག སེར་ལྗང་ཁུ་དང་། གསལ་ཞིང་དྭངས་པ། (黄绿明亮)།

• ཇའི་བཞོ་སྙིག སེར་ལྗང་ཁུ་དང་། ཚད་སྙོམས། མཉེན་ལྡན། མདངས་ལྡན (黄绿匀整、柔韧有光泽)།

7. རྫས་འགྱུར་གྱི་གྲུབ་ཚུལ།

• མངར་ཆགས་རྫས་མང་ཚོགས (Polyphenols): 18.18–23%། དེས་ལུས་པོའི་མཐུག་ཚད་དང་འཇམ་ཚད་བར་སྙོམས་སྒྲིག་བྱེད།
• མིང་ཅན་སྐྱེ་རྫས་སྙིང་སྐྱུར (Amino acids): 3.3–4.68% — ཇ་སྔོན་པོའི་ཆ་སྙོམས་ལས་ 20% མཐོ་བ། རྩི་ལྡན་དང་ “རྩི་ལྡན” གྱི་ཁྱད་ཆོས་གཏན་འབེབས་བྱེད།
• ཆུར་ཞུན་རྫས (Water-soluble substances): ≥ 46.3% — མཐོ་ཤོས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག
• ཁོ་ཧྥེ་ཡིན (Caffeine): ~ 5.87% (ཡི་ཆང་ལོ་མ་ཆེན་པོའི་རིགས་ལྟར་ན།) ཆ་སྙོམས་ལས་མཐོ་བ།
• སེ་ལེ་ནིམ་དང་ཛིང་: གྲང་རྡོ་གྲུམ་པའི་ས་ལས་རང་བྱུང་གིས་ཕྱུག་པོར་གྱུར་པ།
• ཝི་ཏ་མིན།: C, B-སྡེ་ཚན། གཏེར་རྫས།: K, Mg, Zn, Se བཅས།

8. ཕན་ཡོན་གྱི་ཁྱད་ཆོས།

• གདམ་ཀ་འཇོམ་པའི་ནུས་པ (Antioxidant action): མངར་ཆགས་རྫས་མང་ཚོགས 18–23% + Se.
• ཚིལ་ཞག་གི་རྫས་འགྱུར་ལ་རམ་འདེགས། ཐོན་སྤེལ་བྱེད་པོའི་གནས་ཚུལ་ལྟར་ན། ཟས་རྗེས་སུ་བཏུངས་པས་ཚིལ་ཞག་འཇུས་ཚད་ ~30% ཇེ་ཉུང་དུ་གཏོང་།
• སྙིང་ཁྲག་རིགས་ཀྱི་མ་ལག་ལ་རམ་འདེགས། ཀེ་ཊི་ཁིན། (catechins) གྱིས་ཁོ་ལེས་ཊི་རོལ་སྙོམས་སྒྲིག་དང་ནང་ཚེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་ལེགས་སུ་གཏོང་བར་ཕན།
• སེམས་ཤུགས་སློང་བའི་ནུས་པ། ཁོ་ཧྥེ་ཡིན ~5.87% — ཆ་སྙོམས་ལས་མཐོ་བ། L-ཐེ་ཨ་ནིན (L-theanine) གྱིས་འཇམ་པོའི་ཉམས་སྟེར།
• གཏེར་རྫས་ཀྱི་རམ་འདེགས། Se, Zn.

9. བཏུང་བྱེད་ཀྱི་ཐབས་ལམ།

• དྲོད་ཚད། 85–90°C བླ་ཤོས་རིམ་པར་ 85°C
• བེད་སྤྱོད་ཀྱི་ཚད། གྲམ 3 ལ་ཆུ་ ml 150 (1:50)།
• སྣོད་བཅུད། ཤེལ་གྱི་དཀར་ཡོལ (观赏茶舞, “ཇའི་གར་སྟེགས་ལ་བལྟ་བ”) ཡང་ན་དཀར་པོའི་ཀར་ཀ་ཡི་གའེ་ཝན།
• གོ་རིམ། ཆུ་བླུགས་རྗེས་ཆུ་ཚོད་ 3 གཟིགས། ཆུ་ལེན་ཐེངས་ 3 བར་རོ་འགྱུར་མེད་དུ་གནས།

10. ཉར་ཚགས།

• རླུང་མི་འཛུལ་བའི་ཐུམ་སྒྲིལ་དུ་བཞག་སྟེ། འཁྱགས་སྒམ་ནང་ 0–5°C ཉར་དགོས། ཉར་ཚགས་དུས་ཡོན་ནི་ཟླ་བ་ 12 ཡིན། ཁ་ཕྱེ་རྗེས་ཟླ་བ་ 1–2 ནང་བེད་སྤྱོད་བྱེད་དགོས།

11. རིན་གོང་དང་རྫུན་བཟོ།

• རིན་གོང་གི་འཕྲང་། ཧུའུ་པེའི་ཇ་སྔོན་པོའི་རིན་གོང་གི་འབྲིང་རིམ་དང་གོང་རིམ། བླ་ཤོས་རིམ་པར་སྒོར་ 500 གྲམ་ 500 ལ་སྒོར་ 600 ནས། དང་པོའི་རིམ་པར་སྒོར་ 300–500 གསུམ་པའི་རིམ་པར་མང་ཚོགས་ཀྱི་རིན་གོང་ཡོད།
• རྫུན་བཟོ་སྤངས་ཐབས། “邓村绿茶” ཞེས་པའི་ས་ཁམས་ངོས་འཛིན་གྱི་རྟགས་ཅན་གྱི་ཐོན་རྫས་ཉོས། ཁ་ཙི་ཤ་ཏམ་གྱི་དྲི་ངད་ཡོད་མེད་བརྟག་དགོས་པ་དང་། དྲི་ངད་དེ་འཛམ་ཞིང་ཟབ་པོ་ཡོད་དགོས། ཐང་ནི་དྭངས་ཤིང་སེར་ལྗང་ཁུ་ཡོད་དགོས།

12. ཁྱད་འཕགས་ཅན་གྱི་དོན་དངོས།

• “ཇའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཀྲོའུ་དང་པོ” ལུའུ་ཡུས་ “ལྷོ་རི་བོའི” ཇ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ཞ་ཀྲོའུ (ཏེང་ཚུན་ཚུད་པ) བླ་ན་མེད་པར་བཀོད (山南，以峡州上)། ཨུ་ཡང་ཞིའུས་དེ་ལས་རྒྱ་བསྐྱེད་དེ་ཡི་ལིང་ “ལུའུ་ཡུའི་ཇའི་བསྟན་བཅོས་ནང་དུ་ཀྲོའུ་དང་པོ” (陆羽茶经第一州) ཞེས་བསྔགས། ལུའུ་ཡུའི་རྟེན་དེ་རིང་ཏེང་ཚུན་དུ་གནས་ཡོད།

• སོ་ཝེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆེད་མཁས་པ་དང་མིང་། སྤྱི་ལོ་ 1956 ལོར་སོ་ཝེ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆེད་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ས་གནས་ཀྱི་ཇ་མྱངས་རྗེས། “ཏེང་ཚུན་ལིའུ་ཆ” ཞེས་མིང་བརྟན་པོར་བཟོ་བར་བསམ་འཆར་འབུལ་བ་ནི། རྒྱ་ནག་གི་ཇའི་མིང་ཞིག་ཕྱི་རྒྱལ་མིས “གཏན་འབེབས” བྱས་པའི་དཀོན་པོའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན།

• མི་རེར་མུའུ་ 3 ཏེང་ཚུན་གྱི་གྲོང་མི་ཁྲི་ 3 ཙམ་གྱི་རེ་རེར་ཇའི་ར་བའི་མུའུ་ 3 (ha 0.2 ཙམ) ཡོད་པ་ནི། རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ “ཇའི་མཐུག་ཚད” ཆེས་མཐོ་བའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན། ཤང་གི་ཇའི་ར་བའི་རྒྱ་ཁྱོན (མུའུ་ 80000) ནི་རྫོང་ཁག་ཧྲིལ་པོའི་རྒྱ་ཁྱོན་དང་མཚུངས།

• “གྲང་མོའི་རྗེས་སུ་རྙོག་འཛིང” གི་ཕ་ཡུལ། ཞིབ་འཇུག་པའི་གནས་ཚུལ་ལྟར་ན། ཏེང་ཚུན་ནི་ཇ་དམར་པོའི་ནང་དུ་ཐང་གྲང་མོར་སྐབས་ཀེ་ཊི་ཁིན། (catechins) དང་ཁོ་ཧྥེ་ཡིན། (caffeine) གྱི་འདྲེས་སྦྱོར་གྱིས་རྙོག་འཛིང་འབྱུང་བའི་སྣང་ཚུལ་ “冷后浑” (lěnghòuhún) ཐོག་མར་བཤད་པའི་ས་ཡིན། རྗེས་སུ་དེ་ནི་ཇ་དམར་པོའི་སྤུས་ཚད་ཀྱི་རྟགས་ཤིག་ཏུ་གྱུར།

• ནགས་ཁེབས་ཚད 70% དང་གིྲན་མོའི་རྡུལ་ཕྲན 10000 ཏེང་ཚུན་གྱི་མཁའ་རླུང་དུ་གིྲན་མོའི་རྡུལ་ཕྲན 10000/cm³ ཡོད་པ་ནི། སྤྱིར་བཏང་གི་ནགས་ཚལ་ལས་ཐེངས་ 6–7 མང་བ་དང་། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མཁའ་རླུང་ལས་ཐེངས་ 30–100 མཐོ་བ་ཡིན། ཤང་འདི་ནི་རྒྱལ་ཁབ་རིམ་པའི་ནགས་ཚལ་སྤྱི་གླིང་ཏ་ལའོ་ལིང་དང་སི་ལིང་རོང་ཆེན་བར་དུ་གནས་ཡོད་ལ། གཙང་པོ་གསུམ་གྱི་སྐྱེ་ཁམས་ཆེས་གཙང་མའི་ས་ཁུལ་ཡིན།

13. ཧུའུ་པེའི་ཇ་སྔོན་པོ་གཞན་དང་དཔྱད་སྡུར།

• ཨེན་ཧྲི་ཡུ་ལུ (恩施玉露): རླངས་པས་བསྲེགས་པའི་བཅོས་སྦྱོང་། “རྒྱ་མཚོའི” རོ་ཡོད། ཏེང་ཚུན་ནི་བསྲེགས་པས་བཅོས་སྦྱོང་བྱས་པ་དང་། ཁ་ཙི་ཤ་ཏམ་གྱི་དྲི་ངད་ཡོད། གཙང་གསུམ་ནས་བྱུང་བ།

• ཚའེ་ཧྭ་མའོ་ཅན། (采花毛尖): ཧུའུ་པེ། སྤུ་མང་པོའི་ “མའོ་ཅན།” བསྙིལ་དབྱིབས། ཏེང་ཚུན་ནི་ཐག་རིང་གི་དབྱིབས་ཡིན་ཞིང་། ཁ་ཙི་ཤ་ཏམ་གྱི་ཟབ་ཁྱད་ལ་གཙོ་བོར་བཟུང་།

• སུང་ཧྥེང་ལིའུ་ཆ (松峰绿茶): ཧུའུ་པེ། སྡེ་ཚན་འདྲ་མཚུངས་ཡིན་ཀྱང་ས་ཁུལ་མི་འདྲ། ཏེང་ཚུན་ནི་སི་ལིང་རོང་ཆེན་ནས་བྱུང་བ་དང་། མུའུ་ 80000 གྱི་ར་བ་ཡོད་ལ། ལོ་རྒྱུས་ནི་ལུའུ་ཡུ་ནས་དར།

མཇུག་བསྡོམས་སུ།

ཏེང་ཚུན་ལིའུ་ཆ་ནི་ཁ་བྱང་དེ་ “ཇའི་བསྟན་བཅོས” ནང་གི་ཚིག་གྲལ་ལྟར་སྒྲོགས་པའི་ཇ་ཞིག་སྟེ། སི་ལིང་རོང་ཆེན། གཙང་གསུམ། ལུའུ་ཡུས་ “དང་པོ” ཞེས་བསྔགས་པའི་ཡུལ་ལྗོངས་བཅས་སུ་གནས། གྲང་རྡོ་གྲུམ་པའི་ས་རྡོ་དང་། སེ་ལེ་ནིམ། ཛིང་། གིྲན་མོའི་རྡུལ་ཕྲན་མང་པོས་ཕྱུག་པའི་ན་བུན་ཉིན་ 180 གྱིས་ཁེབས་པའི་མུའུ་ 80000 གྱི་ར་བས། དྲི་ངད་ཀྱི་གཏིང་ཟབ་དང་བསྐལ་བ་རིང་པོ་དེ་ “栗香幽长持久” — “ཁ་ཙི་ཤ་ཏམ་གྱི་[དྲི་ངད] གཏིང་ཟབ་དང་། རིང་བ། འཛམ་པོ” ཞེས་པའི་སྙན་ངག་གི་ཚིག་སྦྱོར་དེ་བཤད་པ་མིན་པར། སྦྱོར་བཀོད་ལྟ་བུར་སྣང་བའི་ཇ་ཞིག་སྟེར། ཇ་འདི་ནི་རྒྱ་ཆེ་ཁྱོན་ལ་གཟིགས་པ་པོ་སྟེ། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱ་ཆེ་ཁྱོན (རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་འཛིན་ནས་ཇའི་ལམ་ཆེན་བར) དང་། ཡུལ་ལྗོངས་ཀྱི་རྒྱ་ཆེ་ཁྱོན (གཙང་གསུམ) དང་། ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་རྒྱ་ཆེ་ཁྱོན (ཤང་གཅིག་ནས་ལོ་རེར་ཊན་ 12000) བཅས་ལ་གཟིགས་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཡིན།